Dawny Kraków

Muchy w Krakowie w postaci akrobatów

2011-12-14T16:51:00.000+01:00

Zagadka z otwarciem gmachu Moraczewskiego dalej nie rozwiązana. Niby już się poddałam, ale dalej mnie to męczy i śni się po nocach :) naprawdę! A więc zmiana tematu jak najbardziej się przyda.

Dzisiaj obrazki z życia akrobatów-wspinaczy.

W Polsce międzywojennej najbardziej znani byli Feliks Nazarewicz i tragicznie zmarły Stefan Poliński. Obaj ścigali się o tytuł "najsprytniejszego człowieka-muchy".

(Kawałek prywaty:
Pamięta ktoś horror o podobnym tytule? - miałam wielką przyjemność oglądać go w wieku bodajże 8-9 lat na lotnisku Moskwa-Domodiedovo. Chodziliśmy z bratem do pierwszych salonów video, które jak muchy:) rozmnażały się zwłaszcza na lotniskach. Dlaczego? Otóż biletów w przedsprzedaży prawie nigdy nie było, i często czekaliśmy ze 3-4 doby na bilet do Magadanu, przy czym codziennie trzeba było latać do kas i wystać swoje w długaśnych kolejkach. Oczywiście w kolejkach stała mama, a my w tym czasie podziwialiśmy "Cobrę", wszystkie części "Rambo", "Koszmar z ulicy Wiązów" i inne "Terminatory". Oczywiście mama często była nieświadoma co ogląda jej młodsza pociecha, braciszek umiejętnie przekonywał, że będą to kolejne przygody "Tom i Jerry". Kadry z przemiany Jeffa Goldbluma w muchę na długo utkwiły mi w pamięci ...).

audiovis.nac.gov.pl
Feliks Nazarewicz wspinający się po rynnie pomiędzy Kamienicą Ciemowiczowską a Pałacem Spiskim.

Akrobaci ci wzbudzali sensację wchodząc po elewacjach, ścianach budynków, rzeczywiście jak muchy. Wspinali się aż po dach, po czym najczęściej skakali w dół na płachtę trzymaną przez strażaków. Pokazy takie były oczywiście płatne, teren dookoła budynku i okoliczne uliczki były ogrodzone i aby obserwować popis trzeba było wykupić bilet.

audiovis.nac.gov.pl
Feliks Nazarewicz na iglicy? (gdzie?) Ratusz?

Często odwiedzał Kraków i Lwów Stefan Poliński. Poniżej wspina się on na ścianę budynku przy ul. Dietla, który to ja odwiedzam przynajmniej raz w tygodniu i mury którego muszą znosić moje wokalizy (i tutaj serdecznie pozdrawiam ukochaną p. Grażynkę!).

audiovis.nac.gov.pl

Niestety, ów człowiek-mucha nie używał nigdy siatki, czy płachty zabezpieczającej, co miało tragiczny skutek. 15 stycznia 1928 roku Stefan Poliński we Lwowie podczas niebezpiecznego skoku na linie spadł na bruk.

Lwowiacy, jak to Lwowiacy zamiast opłakiwać znanego akrobatę, utrwalili go w piosence-przyśmiewce:

Przyjechał do Lwowa akrobata-mucha
Spadł z dachu na ziemię i wyzionął ducha.
Chciał pokazać ludziom, jak on umie zwinnie
Drapać się po gzymsie i chodzić po rynnie

Chciał pokazać ludziom, że trudności ni ma
I na gładkim murze jak mucha się trzyma.
Chciał się popisywać za bilety wstępu
I najadł się wstydu i narobił sztempu.

Wlazł na Teliczkową bez poczucia strachu,
Minął drugie piętro...już był blisko dachu...
Wszyscy dech zaparli, cisza była głucha,
Bo on rzeczywiście istny człowiek-mucha.

Czy on się poślizgnął, czy się tynk obruszył?
Czy się chwycił gzymsu, a gzyms się wykruszył?
Nagle z krzykiem leciał w dół, na łeb, na szyję
Ratujcie mnie ludzie - taż ja się zabiję!
Marian Hemar

(Uprzejmie informuję, że wkrótce pojawi się blog o dawnym Lwowie, jako że przynajmniej 2-3 razy do roku tam jestem i powoli coraz bardziej się zakochuję) .

Zdjęcie z 15 stycznia 1928 Lwów, ... albo przed pokazem strażacy naciągają linę i sprawdzają dach, lub już post factum ... zauważcie ile osób zbierał taki pokaz!

Feliks Nazarewicz miał więcej szczęścia, po wojnie po letniskach i Wesołych Miasteczkach sprzedawał horoskopy.

Artykuł z "Przekroju" z 1946 roku (z MBC)

"Kobiety urodzone pod znakiem "Wagi" są Wenery z postaci" (naprawdę? jak miło :P)

Marian Eile, ówczesny redaktor naczelny "Przekroju" pod pseudonimem Bracia Rojek, zwrócił się do Pana Feliksa z dobitnym apelem:

"Panie Franciszku, (nie wiem czemu z Feliksa się zmienił na Franciszka) już lepiej pan "Wenery z postaci pod Rybami", a nie drap się! I ręce już nie tak silne, i figura nie tak zwinna jak dawniej. Jeszcze (puk, puk, w niemalowane drzewo) zlecisz i mordę se rozbijesz. Daj pan spokój."

A może Święta?

2011-12-11T16:21:00.001+01:00

Szukam i szukam opisu uroczystego otwarcia nowego gmachu Szkoły Sztuk Pięknych przy pl. Matejki (17.7.1879 - o tym żadnej wzmianki w ówczesnych gazetach, więc śmiem oskarżyć Mirosława Frančica o nieścisłości w "Kalendarzu Dziejów Krakowa), przez to szukanie blog pustuje :) Znany stan blogowy, błoga nicość :)
I będzie powszechnie, o Świętach i przemyśle świątecznym, który był naturalną sprawą i nikt każdego roku nie marudził "wszędzie już ozdoby i w Rossmanie i na ulicach. Co tak wcześnie ..."

Z Kuriera Literacko-Naukowego 17.12.1928 (Małopolska Biblioteka Cyfrowa) - pisownia oryginalna.

"Z pośród wielu świąt, okres Bożego Narodzenia obfituje szczególnie w rozliczne a tradcyjne zwyczaje, do których w pierwszym rzędzie należy choinka i tzw. gwiazdka, czyli obdarowywanie się nawzajem stosownymi podarkami. Naturalnie, że przedewszystkiem jest to najmilszą niespodzianką dla dzieci, świętem dzieci i życia rodzinnego.

Aby te potrzeby w tym względzie zaspokoić, ożywia się w okresie przedświątecznym wytwórstwo przedmiotów potrzebnych do przystrojenia choinek, jak liczne ozdoby z drzewa, papieru, metalu i szkła, to znów lichtarzyki itp. A że znów najmilszym podarkiem dla dziecka jest piękna książka, obrazek (~~ewentualnie: Ipad, Iphone i podobne~~), a przedewszystkiem zabawka - dlatego to przemysł zabawkarski pracuje w tym okresie gorączkowa (~~Chińczycy świąt nie mają~~). Stąd to z tych wytwórni wychodzą niejednokrotnie cuda pomysłowości i techniki, które radują oczy i serca naszej dziatwy".

I później to wszystko trafia na Rynek :) wraz z grzańcem galicyjskim i grillowanym oscypkiem niewiadomego pochodzenia :) (jak i te zdjęcia - też nie wiem skąd je mam od paru lat na dysku ...)

Dwie epoki patriotyzmu

2011-11-11T17:33:00.002+01:00

Kiedyś ludzie żyli wolniej, pociagi jeździły szybciej (w 1936 r. jedna z "luxtorped" ustanowiła niepobity dotąd rekord przejazdu na trasie Kraków – Zakopane: 2 godziny 18 minut), a Święta Ważne też inaczej obchodzono:

Patriotyzm - 11.11.1928:

Patriotyzm 11.11.2011:

gazeta.pl

1 listopada 1890 roku - szybki przegląd wydarzeń

2011-11-01T22:00:00.006+01:00

Tyle mam różnych pomysłów na posty, lecz tylko rozmyślam i szukam i tak mijają dni, a blog opustoszały. Dziś tematów jeszcze więcej, biorę pierwszy z brzegu, inaczej znowu się zagrzebię....

Dzisiaj 1.11.11 warto więc dowiedzieć się o tym, co się działo w Krakowie dokładnie 121 lat temu !!! :)
Wehikuł "Czasu" włączona dzięki Małopolskiej Bibliotece Cyfrowej. Zaczynamy historyczny misz-masz.

Wiadomość nr 1
Na pierwszy planie wspominany w ostatnim poście zakład Walerego Rzewuskiego i kilka pięknych portretów ś. p. Artura Potockiego:

Wyżej wspomniany portret

Wiadomość nr 2

Oczywiście nie możemy przeoczyć święta zmarłych i z tym związanej kwesty na cmentarzu krakowskim:

Wiadomość nr 3

Jak już pewnie zdążyliście przeczytać, że na Wystawę Zjednoczonego Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych nadeszły nowe obrazy:

1) Nijakiego Abramowicza "Studyum niewiasty" ( nie mylić z Romanem Abramowiczem, ~~który zapewne nie jedną niewiastę wystudiował~~);

2) Olgi Boznańskiej - "W pracowni";

3) Jana Matejki "Portret mężczyzny" ( podejrzewam, że był to portret znanego nam już Artura Potockiego);

4) a także Anieli Pająkównej - kochanki Stasia Przybyszewskiego ( z tego związku 11 lat później urodzi się córka - znana pisarka - Stanisława Przybyszewska) obraz "Główka dziewczynki"; oraz inne arcydzieła znanych twórców (zachęcam do poszukiwań wizualnych!)

Wiadomość nr 4

Niejaki Aleksander Romer, porucznik ułanów, przeszedł bardzo niebezpieczną operację:

Wiadomość nr 5

Do Krakowa przyjechała Helena Modrzejewska, a także dr Bruckner - badacz kultury słowiańskiej.

A na koniec REKLAMY i tajemnica ....

Co to jest to Demi-place? Jakiś super pałac z dzieciakami do wychowania?

A naprzeciw Arsenału na Grodzkiej (wydział Geografii UJ?) będzie otwarty gabinet fotoplastyczny!!!! Takie ówczesne World Press Photo :)

Natomiast lekarstwo Dra Schipka - pozwoli być w tem miłem położeniu, że można wszystko słyszeć. Poleca Apteka Leona Rosnera, która mieściła się na Rynku pod Złotą głową. Tradycja się kłania! (Czy teraz w Pasażu 13, też znajduje się apteka?)

A na koniec, na dobranoc, zamiast piżamy, polecam prawdziwą ale fałszowana oryginalną, lecz normalną bieliznę z wełny owczej tylko u Ignacego Kesslera:

Wydanie zamknięto i jest gotowe do druku :)

W międzyczasie zapraszam do odwiedzania mojego bloga z amatorskimi zdjęciami - tam też jest Kraków :)

photo-ele.blogspot.com

Moda pierwszej połowy lat 80-tych XIX wieku

2011-09-18T23:05:00.008+02:00

Jeżeli ktoś zadaję się pytaniem o co chodzi z tą modą na blogu o Krakowie, to śpieszę się z odpowiedzią.

Otóż często daję wolną wolę wyobraźni i przenoszę swoją osobę do tamtych lat. Jako że nie chcę wtedy wyróżniać się w ówczesnym krakowskim tłumie :), ubieram się zgodnie z ówczesnymi kanonami mody: odpowiednia suknia (w tym wypadku - gorset pod spodem i druty wżynające się tu i tam poniżej :P), kapelusz, dodatki itd. W tym celu buszuję w przestworzach internetu i zbieram, a potem szufladkuję w umyśle konkretne obrazy z tamtych lat.

Lata 20-te, 30-te już były, a koniec XIX wieku został zaniedbany, a przecież stroje były wtedy przepiękne. Owszem mało wygodne, ale za to jak efektowne!

Początek lat 80-tych (czyli tzw. późna epoka wiktoriańska) charakteryzuje się dość wąskimi sukienkami z wielką "pupą".
Modne kolory ubioru to: popiel, w czarne, lub srebrne paski/kratkę, ożywiony aksamitnymi kamizelkami, kokardkami we wszystkich odcieniach granatowego; szafranowy, brązowy, ciemnowiśniowy, ceglasty, terracotta, blady róż.

Los Angeles County Museum of Art

Koniecznym stroju elementem była tiurniura. Nie tylko powiększała tylną część sylwetki, ale nadawała też całej posturze kształt litery S. Była to bardzo skomplikowana, wręcz inżynierska konstrukcja!

Kobieta o kształcie "Ś"

Poruszanie się w takim czymś jeszcze jakoś szło, gorzej z tańczeniem (chociaż w sukniach balowych tiurniura była mniejsza, ale za to dodatkowo doczepiano długi tren), niemożliwym natomiast było siedzenie! Kobieta siedziała wyłącznie na boku z jedną nogą podwiniętą pod drugą. Spróbujcie tak usiąść z gracją! wysiedzieć np. całą partyjkę brydża i wstać z lekkością piórka!

Góra sukni była zabudowana aż po szyję, przypominając formą żakiet, z żabotem ze wstążek czy koronki i z długimi obcisłymi rękawami. Oczywiście kreacje wieczorowe ukazywały ciut więcej nagiego ciała, lecz mały rękaw i tak był obowiązkowy.

Koronki były kolejnym ważnym elementem każdego stroju - różnokolorowe, czarne, białe - odświeżano nimi podniszczone suknie.

Pod każdą suknią przymusowo znajdowało się kolejne narzędzie tortur - gorset. Gorset zakładano przy pomocy drugiej osoby (pamiętacie ten motyw z filmu "Przeminęło z wiatrem"!?) na koszulkę, która zapobiegała wpijaniu się drutów w skórę.

Scarlett bez koszulki!

Ówczesny kanon "tap madl" nakazywał by talia miała nie więcej niż 30-35 cm, lub tyle samo ile obwód szyi ukochanego. Kobiety, których niestety nie udawało się zwęzić do takich rozmiarów, ochoczo kładły się pod nóż chirurgiczny na usunięcie dolnych żeber (uwaga, uwaga - wtedy powszechnie nie stosowano znieczulenia ogólnego - kobiety znieczulano spirytusem doustnie, aż nie usnęła ...).

Okrycia wierzchnie to paltoty, wcięte lub luźne z przodu i przewiązane lekko z przodu jedwabną wstążką.

Kapelusze: kapotka inaczej zwana budką, toczek, kapelusze okrągłe z wysoką główką - "elegantka", kapelusz "Stella" z szerokim rondkiem podniesionym z jednego boku. Jesienne - pilśniowe, z dodatkami z aksamitu, pluszu, a także upiększone krótkimi piórami, skrzydełkami, lub całymi ptakami.

Toczek

Suknia w stylu Pompadour - uwaga skierowana na element kapelusza!

Rękawiczki tzw. duńskie we wszystkich odcieniach, z wyłączeniem koloru żółtego, jako, że brzydko odbija się od różowej lub stalowej sukni.
Fryzury: koniecznie z grzywką, włosy upięte z tyłu, sam kształt uczesania przypomina hełm.

Biżuteria: - różnego rodzaju zabójczo ostre szpilki do włosów, broszki, spinki, klamry.

Stroje z domu mody Charles'a Worth'a:

I na koniec panna z dobrego krakowskiego domu - fotografia zrobiona w 1883 roku w zakładzie Rzewuskich na Wesołej, ul Kolejowa 27B (Teraz to ul.Westerplatte - dziękuję moim czytelnikom! )

A teraz ubieramy się w odpowiedni strój i idziemy pospacerować po nocnym Krakowie z 18 września 1883 roku, warto wziąć parasol, bo może padać :)

Na podstawie "Moda, pismo ilustrowane dla kobiet" rocznik 1881-1883

Zoo, Prezydent RP Ignacy Mościcki w "Gazeta Cafe", i małe kłamstwo?

2011-08-18T23:57:00.006+02:00

Ostatnio wreszcie odwiedziłam Krakowski Ogród Zoologiczny. Wydarzenie jak na mnie godne podziwu, gdyż od wielu lat jak mantrę powtarzałam "nie lubię zwierząt w klatkach" i w taki to sposób Lasek Wolski wraz z okolicami pozostawał poza zasięgiem mojej umysłowej mapy dawnego Krakowa.

Zoo jak to zoo :), ale same jego terytorium przemyślane, kompaktowe i bardzo zadbane, a fakt że utworzone zostało w 1929r. zakwalifikowało go do uwiecznienia na tym blogu.

I tu zaczęło się robić wielce ciekawie :) Na oficjalnej stronie Zoo istnieje taki to opis początku ich działalności:

"Ogród Zoologiczny otwarto uroczyście 6 lipca 1929 roku w obecności Prezydenta Rzeczypospolitej Ignacego Mościckiego. W dniu otwarcia zwierzostan liczył 94 sztuki ssaków, 98 sztuk ptaków i 12 sztuk gadów. Były to głównie zwierzęta fauny rodzimej, ale eksponowano również okazy tak egzotyczne jak małpy."
Strona Zoo

W małpy nie wątpię, w setną ilość ptaków i gadów też nie, ale w datę i obecność przy otwarciu Prezydenta Rzeczypospolitej Ignacego Mościckiego zwątpiłam mocno i to wszystko dzięki konserwatystom krakowskim z nieistniejącej siedziby na nieistniejące ulicy Różanej.

Nie ma nic o tym w "Czasie"! 5,6,7, 8 lipiec - nic. Ani prezydenta w Krakowie, ani radosnych małpek w klatkach ze wstążką z napisem "Open".

Już stwierdziłam, że otwarcie Zoo było sprzeczne z polityką ówczesnej prawicy i jako karę pominęli to w swoich relacjach, lecz jak się okazuje ....

Czcigodny Prezydent RP owszem odwiedził Kraków w lipcu tegoż roku, ale o kilka dobrych dni później - 15 lipca. I tutaj "Czas" popisał się rozpisywaniem niczym teraźniejszy "pudelek.pl"

Przez Bramę Triumfalną na Prądniku Czerwonym wjeżdża samochód prezydenta. "W otoczeniu banderji Krakusów zgromadzony tłum wzniósł okrzyk "Niech żyje", kompanja honorowa 20 p.p. ze sztandarem sprezentowała broń a orkiestra wojskowa odegrała hymn państwowy! Prezydent miasta Krakowa inż. Rolle przemawia bardzo serdecznie, po czym "dzieci z ochronki w Ludwinowie Dziunia Grabowska, Rysia Chorążanka i Marceli Łobodziak wygłosiły krotki wierszyk okolicznościowy i wręczyły Prezydentowi wiązankę kwiatów", Prezydent RP jedzie dalej, przed nim inżynier Rolle w automobilu o barwach miasta i pół szwadronu 8 p. ułanów, a za nim drugi półszwardon tegoż pułku... itd. itp w tym samym duchu. (Czy teraz jakiekolwiek miasto wita w taki sposób Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej?)

Przejdźmy jednak do 16 lipca bo to ten dzień nas interesuje ( już wiecie dlaczego?).
O godzinie 11, Prezydent w Sali Tronowej na Wawelu przyjmuje "hołd obywatelstwa krakowskiego dla majestatu Rzplitej". O godz. 12 w południe w "towarzystwie adjutanta majora Jurgielewicza udaje się na pieszą przechadzkę po plantacjach krakowskich naokoło miasta", co sprawiło duże wrażenie na mieszkańcach Krakowa, po czym o godzinie 13 spożywa późne śniadanie w salonach recepcyjnych "Pałacu Larysza" udekorowanych emblematami, chorągwiami i orłem polskim z kwiatów. (Myślę, że mieszcząca się obecnie dokładnie w tym miejscu kawiarnia "Gazeta Cafe" powinna zainspirować się tą dekoracją np. na 3 Maja :)) Aż do godziny 15 pił czarną kawę z przeszło setką osób z krakowskiej elity, po czym wietrzył się na balkonie ku uciesze publiczności zebranej na pl. Wszystkich Świętych, wrócił na Wawel na krótki odpoczynek i ....ta dam ta dam ta dam o godzinie 17:30 udał się na zwiedzanie Kopca Kościuszki oraz Parku Ludowego w Lesie Wolskim!

"Oprowadzany przez nadradcę leśnictwa p. inż. Wobra p. Prezydent zwiedził szczegółowo Lasek, ślicznie położony na wzgórzu, przyglądając się pięknym widokom Krakowa, poczem przez dłuższy czas oglądał miejscowy zwierzyniec. Celem wzbogacenia tutejszych okazów zwierzyńca, ofiarował p. Prezydent jelenia spalskiego "Wicka", a później udał się na polanę Lea, gdzie miasto podejmowało dostojnego gościa podwieczorkiem. Honory domu czyniła p. prezydentowa Rollowa wraz z gronem pań miejscowych."
"Czas" z 18 VIII 1929

Tego dnia zmęczony Prezydent poszedł spać tuz po obiedzie po godzinie 20-tej :)

Tyle relacji. Podejrzewam, że ktoś przepisując jakieś akta, wspomnienia itd zjadł jedynkę (cyfrę nie zęba :P) , stąd ten szósty lipca i wyszło kłamstwo ... (napisać o tym do ZOO?)
Albo "Czas" się myli :), chociaż na zegarku już prawie północ ;) ehhh ... jutro pobudka skoro świt.

Zapraszam do obejrzenia pięknej foto relacji z całego 3 dniowego pobytu Przedenta RP - audiovis.nac.gov.pl!

Relacja na podstawie "Czas" z 18 VIII 1929 zdigitalizowanego przez Małopolską Bibliotekę Cyfrową.

Dzieje jednego lokalu - "Drobnerion aka Bunkier Cafe" cz. 2

2011-07-18T21:50:00.009+02:00

Lato w pełni, upału brak, przez to mózg się nie przegrzewa i leniuchuje. Od dziś mini-urlop (jedziemy na zieloną Ukrainę - Lwów-Stryj) i żeby odpoczynek nie ciążył wyrzutami natury blogowej, kontynuuję opowieść o dziejach jednego lokalu.

audiovis.nac.gov.pl

Skończyliśmy na szybkiej odbudowie - w 1908 roku "Drobnerion" powstał na nowo, niby feniks z popiołu.

Po śmierci Romana w 1913 roku, jego żona nie była w stanie sama utrzymywać lokal i wydzierżawiła go jako kinoteatr. Obszerna widownia mogła pomieścić do 400 widzów, a kino otrzymało nazwę "Wisła". Niestety po pierwszej wojnie światowej kino zostało zlikwidowane.

Po 1918 roku, nowym dzierżawcą "Drobnerionu" został Leon Wyrwicz - legendarny aktor, i urządził tam kabaret "Rozmaitości". Scena mieściła się od strony Plant, a po bokach urządzono dwie garderoby, przywrócono także stoliki i krzesła, przywracając tym samym atmosferę kawiarni.

audiovis.nac.gov.pl

Pan Wyrwicz był jedną z charakterystycznych krakowskich postaci. Na głowie zawsze, niezależnie od pory roku nosił przedziwny kapelusz:

"Od innych normalnych śmiertelników odróżniał się tym, że chodził zawsze w ciekawym kapeluszu, płócienno-wełnianym z otworkami do wentylacji. Kapelusik był koloru szarozielonakwego, zawsze pomięty, wywinięty, zgięty. A że tkwił na głowie owego pana cały boży rok - lato i zima - toteż wzbudzał u nas ciekawość zwłaszcza, że fason ten był w Polsce zupełnie nieznany."
Antoni Wasilewski "Sylwetki krakowian"

Za dnia Leon Wyrwicz był Leonem Haraschinem - kolejowym urzędnikiem, adiunktem do spraw biletów i reklamacji. Ponoć w życiu codziennym nie szafował zbytnio humorem. Za to wieczorami doprowadzał cały Kraków do łez swoimi monologami o życiu furmana, lub o wychodku (ówcześnie - "sławojce"), czekającym na przybycie imiennika - premiera Felicjana Sławoja Składkowskiego.

Leon Wyrwicz - zdjęcie z audiovis.nac.gov.pl

Niestety, kabaret nie zadomowił się na dłużej. Sala lokalu była zbyt duża i nadawała się bardziej na koncerty aniżeli na intymną sztukę teatralnego monologu.

W latach dwudziestych kolejni dzierżawcy zamienili go w podrzędny lokal dancingowy, najpierw pod nazwą "Polonia", a następnie - "Udziałowa".

Wiosną 1927 roku - "Drobnerion" został przejęty przez Jana Bisanza, gastronomicznego magnata, właściciela kilku innych kawiarni i restauracji, (m.in. właściciel hotelu "Grand"), który przywrócił mu dawną kawiarnianą atmosferę i nazwał z francuska - "Pavillon". Taki stan rzeczy utrzymywał się do początku II wojny światowej.

karnawał w "Pavillonie" - audiovis.nac.gov.pl

W "Pavillonie" szczególną popularnością cieszyły się koncerty Adolfa Górzyńskiego - znakomitego skrzypka. Goście kawiarni przepadali za nim, bo wiedział co lubią stali bywalcy i często grał ich ulubione melodie. A tuż przed wojną podziwiano zespół najsłynniejszego chyba wtedy z krakowskich kapelmistrzów - Benniego Wassermanna.

I tutaj też warto wspomnieć pewną anegdotkę związaną z Leonem Haraschinem-Wyrwiczem:
"Jednym z najlepszych kawałów Wyrwicza w życiu prywatnym był kawał ze znanym dyrygentem orkiewstry Wassermanem. Nie znosił on, by w czasie jego koncertu ktoś przechodził przez salę. I zdarzyło się raz, że właśnie Leon Wyrwicz ośmielił się przejść przez parkiet. Wasserman mementalnie przerwał koncert. W tydzień później Leon Wyrwicz zrewanżował się. Już u progu zdjął buty i krocząc w skarpetkach, na paluszkach. trzymając w górze obuwie, przeszedł salę. Koncert wziął w łeb! Wybuch śmiechu zagłuszył orkiestrę."
Antoni Wasilewski "Sylwetki krakowian"

Podczas okupacji urządzono w "Drobnerionie" ekskluzywne Volksdeutsches Ringkasino, a przez kilka powojennych lat działała tu kawiarnia z dancingiem "Adria".

W latach pięćdziesiątych lokal zamieniono na jadłodajnię II kategorii pod nazwą "Powszechna".

Dopiero w 1956 roku kawiarnię odnowiono i przemianowano na dancing "Esplanada". Na początku Stefan Otwinowski i Tadeusz Kwiatkowski próbowali tu utworzyć "Teatr Satyryków", ale w końcu zwyciężyły pokazy striptizu i jako pierwsza w Krakowie "Esplanada" gorszyła negliżem.

Dobra passa trwała zaledwie 3 lata. Niestety, na posiedzeniu Prezydium Rady Narodowej m. Krakowa - 25 lutego 1959 roku - zapadła uchwała, na mocy której na miejscu kawiarni-dancingu ma powstać pawilon wystawowy.

Inicjatorem tego przedsięwzięcia był właściciel realności, najmłodszy z synów Romana Drobnera - Bolesław, gorliwy działacz partyjny.

"Esplanada" koniec lat 50-tych

Secesyjny pawilon został zburzony, a na jego miejscu powstał dobrze nam znany "Bunkier".

Jeszcze pod koniec lat 70-tych nie było wiadomo na jak długo zawitał nowy pawilon w krajobrazie placu Szczepańskiego.
Jan Adamczewski pisał:
"Otrzymuję często listy z zapytaniami, kiedy to cudo zostanie zburzone? Tymczasem bunkier wrósł już w otoczenie i właściwie to nawet smakoszów przestał razić. Poza tym jest to budowla nader dla plastyków użyteczna, a jej zburzenie nie przewróci stanu poprzedniego, najwyżej wywoła nową dyskusję (co zrobić z placem po "Drobnerówce"), a przecież - prawdę powiedziawszy - w Krakowie mamy za dużo dyskusji, a za mało działań."
Jan Adamczewski "Ech, mój Krakowie"

Święte słowa :) przez 40 lat nic się nie zmieniło w tej materii :)

Całokształt na podstawie zdjęć z audiovis.nac.gov.pl, "Na krakowskich Plantach" Andrzeja Kozioła i artykułu Krzysztofa Jakubowskiego w "Dzienniku Polskim".

Dzieje jednego lokalu - "Drobnerion aka Bunkier Cafe" cz. 1

2011-06-18T21:57:00.005+02:00

Bardzo ucieszyła mnie wiadomość, że od środy w "Gazecie" znów będą się ukazywać "Spacerowniki po Krakowie" i jako pierwszy będzie spacer po kawiarniach Krakowa. Jako, że mnie wtedy w Krakowie nie ma (piękna Suwalszczyzna czeka!) proponuję mój spacer - osobisty :)

Oczywiście zaczniemy od knajpy w której przesiaduję najczęściej, mianowicie od "Bunkier Cafe". Ostatnio w ramach zakazu palenia została ona podzielona nierówno na części dla tych niegrzecznych i grzecznych, przez co zrobiło się tam mniej przytulnie. A jako, że ja ciągle nie umiem się zdecydować do której kategorii należę, czasami pijąc kawę muszę biegać przez te drzwi to tu to tam :) Ale nie o tym mowa :)

Historia tego miejsca rozpoczyna się od ogrodu domu "Pod panem Jezusem", który stoi frontem do placu Szczepańskiego (dziś nr 3). W XVI w. mieścił się tutaj szpital dla ubogich pod wezwaniem św. Szczepana, a w 1890 tą posiadłość nabył krakowski kupiec i radca miejski Roman Drobner.

Na początku handlował on farbami i artykułami sanitarnymi, szybko się dorobił i w 1904 r. wg projektu Jana Zawiejskiego został zbudowany przestrzenny i wysoki pawilon kawiarniany, utrzymany w modnych wówczas secesyjnych formach.

Szkice projektu:

Ówczesni mieszkańcy Krakowa nie byli zachwyceni tym przedsięwzięciem:

"Gorzej jest z budynkiem restaracyi Drobnera, który pretensyonalną krzykliwością swego stylu uderza niemiłe oko. Równocześnie sam właściciel tego zakładu przyczynia się do oszpecenia plantacyi w gorszący sposób.

Pominąwszy już dziwny co najmniej pomysł kąpielowych koszów, osłonę przed słońcem w cieniu wielkich kasztanów - trudno powstrzymać oburzenie na widok, w najwyższym stopniu brzydkich i niesmacznych szyldów ogłoszeniowych malowanych na ścianie kawiarni, reklamujących firmę sklepu R. Drobnera i inne.

Nie dość, że restauracya Drobnera ciągnie zyski z plantacyi nie poczuwając się zupełnie do obywatelskiego obowiązku upiększenia choćby tylko tego kawałka ogrodu przez siebie zajmowanego, ale przeciwnie nie gardząc nawet tak mizernym dochodem jak czynsz za wynajem muru pod reklamę - w tak gorszący sposób oszpeca nam ten najpiękniejszy ogród jakim są plantacye krakowskie..."

(Franciszek Klein "Planty Krakowskie")

Może właśnie z powodu niezadowolenia mieszkańców Krakowa , po paru latach prosperującej działalności - 13 lutego 1907 "Drobnerion" spalił się. (Wzmianka o tym w poście o pożarach w Krakowie - tutaj).

Powodem była niby to źle zrobiona instalacja elektryczna ( Elektrownia Krakowska na łamach "Czasu" tłumaczyła czytelnikom, że tak się dzieje - "kiedy ogolone kabelki stykają się ze sobą"), niby umyślne rozproszenie ognia.

Dokładnie o wielkiej akcji gaszenia (znowu Feliks Nowotny się kłania) i samym pożarze pisał "Czas".

UWAGA dużo małych literek w 3 częściach dla tych najbardziej głodnych wiedzy! (powiększa się klikając :))

wracamy do 1 :)

Widok po pożarze był przerażający. Część pięknego, malowanego sufitu, z którego zwisały lampy łukowe, runęła do środka, zasypując posadzkę hali przepalonymi belkami. Wszystkie lustra i szyby popękały z kretesem.

Sala restauracyjna

Lecz jako, że pawilon restauracyjny był ubezpieczony częściowo w krakowskim Towarzystwie Wzajemnych Ubezpieczeń, częściowo w paryskim "Feniksie", już w kilka dni po pożarze prasa doniosła iż:

"popularny w Krakowie twórca najpiękniejszych w mieście naszym budowli, profesor Jan Zawiejski, postanowił odbudować drewniany pawilon z halą restauracji i z koncertową dla kawiarni Drobnera w taki sam sposób w jaki wyglądała ona przed pożarem".

Z pewnością do tak szybkiej odbudowy przyczynił się fakt iż wuj Romana Drobnera był dziadkiem Jana Zawiejskiego :)

....to be continued.... :)

Najnowsze kreacje mody wiosennej w ... 1926 r.

2011-04-10T14:51:00.001+02:00

Początek jak zawsze o pogodzie :) Kwiecień w pełni przeplata zgodnie z przysłowiem. Wiatr dmucha migrenowo i nostalgicznie. Moje wygłaskane w słoneczną pogodę okna poddaszowe są znowu feerycznie brudne - cóż, taki urok mieszkania pod dachem (natomiast jak założę okulary :P to widzę z nich Ratusz !). W głowie kołowrotek z planów, podróży, chęci i nieprzeczytanych, za-Kindle-owanych książek. (Wreszcie przeczytam wspomnienia W. Kossaka polecane przez Adę, gdyż w postaci książkowej nie znajdziesz tego ze świeczką! a z laptopa oczy parują ...)

Czas na pokaz wiosennej mody

Jumper na topie!

Kraków. 23 marca ("Kurier Literacko-Naukowy" 1926 r.)

"W modzie wiosennej zaznacza się wyraźne upodobanie do jumpra, który przestał być wyłącznie bluzą roboczą i sportową, a znalazł zastosowanie przy eleganckich toaletach wizytowych, spacerowych a nawet wieczorowych, Spódniczki w dalszym ciągu pozostają krótkie, a miejsce kloszów, które stosunkowo krótko utrzymały się na stanowisku, zajęły kontrafałdy. Spódniczka lekko poszerza się dołem, jednakowoż zachowuję linję smukłą i sylwetki nie pogrubia. Żakiety kostjumów są krótkie i przeważnie przecięte paskami. Godnem zanotowania zjawiskiem jest pojawienie się znowu talji, która zaznacza się lekkiem oczywiście wcięciem. Na ilustracji naszej widzimy kilka szykownych, najnowszych modeli paryskich."

(pisownia oryginalna)

Dziwne "pyszczki" mają Panie modelki :)

Obrona butelkowa na Szewskiej

2011-03-26T21:38:00.001+01:00

Wiosna w pełni z małą przerwą na dziś (dach mi przecieka!!!). Uczucia, odczucia się wyostrzają ...

I na wiosnę chcemy się bić :) Ja się biję ze swoim lenistwem, i zwalczam zarazki prokrastynacji, ktoś wczoraj pojechał do mojej ojczyzny i tam też ostro się tłukł, a w Krakowie pod koniec XIX wieku tradycyjnie lali się przy alkoholu.

31 marca 1896 r. "Czas" pisał:

"Zbrodniczy napad". W sobotę po południu około godz. 5 do sklepu p. Jana Deptucha przy ul. Szewskiej, wszedł Paweł Michno, właściciel restauracji przy tej samej ulicy pod l. 20, w towarzystwie nieznanych dwóch osób. Goście zażądali do wypicia koniaku. (.... ~~Ciekawe, jak często sklepy w tych czasach służyły za pijalnie?~~ ) Widząc znajdujących się w handlu kilka osób, ostrzegł jeden z przybyłych Michnę, by tenże "przy gościach obecnych" powziętego zamiaru do skutku nie doprowadzał. Michno, nie zważając na zwróconą mu uwagę, wydobył przyniesiony z sobą dużych rozmiarów nóż i poprzez oddzielający stół ekspedecyjny chciał zadać cios p. Deptuchowi. Zagrożony, szybkim ruchem uchylił się i uniknął niebezpieczeństwa. Obecni goście, chcąć sprawcę zamachu ubezwładnić, poczęli rzucać w obronę napadniętego butelkami, co spowodowało ustąpienie napastników. Dodać należy ze sprawca zamachu kilka dni nosił się z zamiarem zbrodniczym, lecz nie wymieniał ofiary na którą czychał. Powodem był prawdopodobnie zawiść konkurencyjna."

Niestety, Paweł Michno nie był wcale właścicielem restauracji pod numer 20, chyba że "Kalendarz Józefa Czecha" z 1896 i 1897 kłamie.

Wykaz właścicieli posiadłości przy ul. Szewskiej

Za dwa lata od tego wydarzenia, do Krakowa przybędzie St. Przybyszewski i też będzie często przesiadywał na Szewskiej, tyle, że pod numerem 27.

A wiecie, że w międzywojniu Szewska była najmiej fotografowaną ulicą około-Rynkową ...

Dorożki w dawnym Krakowie

2011-02-04T16:14:00.009+01:00

W sobotę 1 lutego 1913 r. "Czas" burzliwie omawiał demonstrację dorożkarzy :

"Dzisiaj rano przed dyrekcyą policyi w ulicy Mikołajskiej, wzdłuż plantacyj aż do ulicy Kopernika ustawiło się około trzydzieści doróżek jednokonnych. Wożnice zeszli z kozłów i udali się na górę do radcy dyrekcyi polycyi Dra Banacha z żądaniem, aby dopuszczono och doróżki na stanowiska w Rynku głównym. W Krakowie są dwie kategorye doróżek: "gumowe" i "żelazne". Gumowe utrzymywane są starannie i mają dobre konie; można je nazwać doróżkami I klas; żelazne bez gum na kołach, są mniej eleganckie i mają gorsze konie. Jest też różnica między woźnicami obu kategoryj. Dyrekcji policyi wyznaczyła lepszym dorożkom stanowiska w Rynku, gdzie ruch jest największy, a innym w ulicach bocznych i przedmieściach. Publiczność za obie klasy doróżek płaci te same ceny, doróżkarze zatem nie ponoszą szkody. Obecnie żądają właściciele doróżek "żelaznych", aby dyrekcja polycyi nie robiła różnicy między powozikami lecz wszystkie dopuszczała na równe stanowiska w Rynku, bocznych ulicach i na przedmieściach.

( ...)

audiovis.nac.gov.pl

Szablon żądany przez właścicieli żelaznych doróżek, leży zapewnie w ich interesie, ale nie w interesie publiczności, która zawsze omijać będzie gorszą doróżkę. Ponieważ jednak takie wybieranie lepszych doróżek dawałoby powód do starć i awantur, więc lepiej zostawić tak jak się dzieje wszędzie, pierwszorzędnym doróżkom pierwszorzędne, drogorzędnym drugorzędne stanowiska." (pisownia oryginalna)

Jak widać nawet podział na kategorie dorożek był nieobecny w Krakowie - jakoś tam się wcześniej dogadywali i "żelazni dorożkarzy" nie byli skłonni do zmian.

~~A teraz do zmian nie jest skora "publiczność" - Zmiany w krakowskiej komunikacji to konieczność.~~

Tak czy siak, cennik przejazdów w "gumowych" czy "żelaznych" dorożkach był jednakowy, różnica polegała tylko na liczbie koni:

cennik z 1903 r.

Dorożkarz zobowiązany był do jak najkrótszej jazdy, chyba, że "gość nie objawi pod tym względem innego życzenia", a także powinien być uprzejmym, nie wolno mu było palić cygar, musiał także często pokazywać zegarek :)

Wyjątek z przepisów jazdy dla doróżek jedno -i dwukonnych w Krakowie (1913 r.)

W całym obrębie Krakowa miały jeździć po lewej stronie ulicy, wymijały po prawej (na mostach kategoryczny zakaz wymijania!). Prędkość jazdy: 1 km około w 6 minut, na podmiejskich drogach ta sama odległość w 7-8 min. Do dorożki jednokonnej maksymalnie mieściło się: dwie osoby i jedno dziecko, do dwukonnej: 4 osoby dorosłe i dwoje dzieci. Opłacanie myta kopytkowego (pobierane na rogatkach przy wjeździe i wyjeździe? do miasta) było w obowiązku gościa.

Od 1855 r., gdy po wielkim pożarze wyszła nowa ustawa przeciwpożarowa, dorożki mieli obowiązek być "użytecznymi do dowozu wody i narzędzi ogniowych".

Plac Latarni - Postój dorożek w lewym boku, na pierwszym planie nieistniejący most na starej Rudawie, a głębiej - Kossakówka
zdjęcie Ignacego Kriegera z wawel.net

Na Rynku ulubione miejsce dorożkarzy to studnia przy kościele św. Wojciecha. Ttutaj nie tylko poili konie, lecz myli i czyścili swoje zabłocone pojazdy, a także wierzchnią odzież, by mieć bardziej "towarowy" wygląd. Powozy stały też na placu Szczepańskim, przy teatrze i przed dworcem kolejowym, a także na Placu Latarni (dzisiejszy plac Kossaka) i na ul. Krupniczej ( stąd właśnie jechał Konstanty Ildefons Gałczyński z czarującym fiakrem - Janem Kaczarą).

audiovis.nac.gov.pl

"Siadajcie więc panowie
Wio, jazda! Czasu szkoda"

Ciekawa jestem od kiedy zamiast "doróżka" piszemy - "dorożka". Może jakiś filolog wie?

Męska moda lat 30-tych

2011-01-29T23:24:00.009+01:00

Śnił mi się koszmar, że cała blogosfera stała się dla mnie niewidoczna, a przy logowaniu się na blogspot wyskoczyło - " Profil zablokowany! Twoje wpisy są zbyt rzadkie - nie szanujesz BLOGGERA" :)
Muszę za tym koniecznie zmniejszyć swoje poczucie winy, które jak widać zbyt mocno ugrzęzło w podświadomości.

Dzisiejszy męski temat na życzenie Yuri'ego.

Po II wojnie światowej pojęcie przedwojennej elegancji i dżentelmeńskich manier było ośmieszane i dyskredytowane, jako nie pasujące do ustroju socjalistycznego. Dzisiaj też jesteśmy skłonni postrzegać tą modę jako - ... kostium historyczny. Sądzę jednak, że wskazówki dotyczące wyglądu eleganckiego dżentelmena lat 30-tych są nadal bardzo aktualne i wolałabym, żeby w krakowskich kawiarniach otaczali mnie właśnie tacy klasyczni gangsterzy (ale to takie moje malutkie zboczenie).

George Raft

Wszyscy wtedy byli piękni - żołnierze, kierowcy, zwykli urzędnicy i przestępcy. Ubierali się ze smakiem, choć wybór jakościowych materiałów na garnitury, po kryzysie 1929 r., którego skutki odczuła także i Polska, pozostawiał wiele do życzenia.

Zmienił się krój marynarek - noszono marynarki powiększające tułów (kwadratowa linia kroju, poduszki, zwężony rękaw - optycznie zwiększali szerokość w barach) – mężczyzna lat 30-tych nie mógł wyglądać jak ofiara kryzysu.

Marynarki dwurzędowe miały po 4, 6 a nawet 8 guzików. Wraz z szerokimi spodniami, sprzyjającymi swobodzie ruchów - tworzyły istną rycerską zbroję!

Płaszcz godnie podtrzymywał rycerski wizerunek - szeroki w ramionach, duża ilość guzików, dwurzędowe zapięcie ...

Summa summarum każdy ówczesny szanujący się Pan w swojej garderobie musiał posiadać:
- dwa garnitury;
- trzy koszule, z 10 nakładanych mankietów, 3 kołnierzyki ( w tym jeden koniecznie sztywny - stojący); wiele krawatów, szaliki i bawełniane chusteczki;
- marynarka "kapitańska" lub blezer;
- 2 płaszcze: w zimnej i ciepłej tonacji;
- 3 pary butów: - czarne, brązowe, białe/kremowe;
- 2 kapelusze typu fedora lub homburg: czarny i jasny;
- duży parasol i ew. laskę;
- 3 pary rękawiczek;
- piżamę, szlafrok i bieliznę w dużej ilości;
- strój wieczorowy - frak/smoking, lakierki, białe rękawiczki, biały szalik, płaszcz bez rękawów, lub długą marynarkę - gehrock.
- styl, klasę i szyk !!!

Tak jak kolejny przystojniak - Gary Cooper

Oczywiście to jaki się miało wygląd zależało przede wszystkim od krawca. W stolicy dalej najlepsi to - Zaremba, Sznajder, Lipszyc, Sikorski.

A tak według "Mojej Przyjaciółki" powinien wyglądać elegancki mężczyzna A.D. 1937. Koniecznie - dwurzędowy garnitur!

Jednorzędowy - wyłącznie do podróży, lub u tych, którzy stali się jednak ofiarami kryzysu ....

Wyznaczniki męskiej mody lat 3o-tych:

- Pierwszy męski katalog mody - "Apparel arts" z próbkami tkanin - biblia ówczesnej mody. ( Znany teraz jako "Gentleman’s Quarterly")

- brak podkoszulka! W 1934 r. Clark Gable (kolejny przystojniak!!!) rozebrał się w filmie "It happened one night" i pokazał nagą klatę - od tego momentu sprzedaż T-shirt'ów spadła aż na 75 %!!! Clark Gable sprawił też że styl "casual" stał się bardziej popularny.

- jedwabna wzorzysta piżama lub szlafrok;

- jedwabne szaliki - (mmmm tutaj też kłania się Clark Gable);

- homburg, trilby lub fedora z szeroką wstążką;

- mały wąsik, brody, bródki - surowo zabronione;

- "gangsterskie" garnitury w paski, lekką kratkę;

- granatowe, niebieskie garnitury - zaczął je nosić Edward VIII Windsorski (ówczesna ikona mody!), uważał, że ten kolor bardziej pasuje do sesji fotograficznej . Czarne garnitury przy zdjęciach traciły fakturę tkaniny.

Na koniec plotka o pierwszym przystojniaczku - George'u Raft. Ponoć był on kierowcą Al Capone, a później zagrał w kinowej biografii swego szefa. Al Capone uwielbiał ten film i miał u siebie wielki plakat filmu "Scarface" z 1932 r. ( nie mylić ze "Scarface" z Al Pacino).

Cóż jestem pewna, że dzisiejszej nocy nie będą mi się śnić koszmary, tylko mieszanka Clarka Gable'a z Garym Cooperem z nosem Raft'a ...

Ku inspiracji: Blog o klasycznej męskiej elegancji: http://macaronitomato.blogspot.com/

Zima zimą, a buty mokną

2010-12-05T20:53:00.002+01:00

Zimę uwielbiam!!! Wtedy można leniuchować i przesiadywać w domu pod kocem bez żadnych większych wyrzutów sumienia. Jedyny problem - w Polsce, w Krakowie zima jest zbyt ciepła. Co z tego, że śnieg sypie ładnie, jak za chwilę (od jutra?) znowu pod nogami będzie śnieżno-wodno-solna plucha ... A buty mokną ...

W latach 30-tych już od wczesnych jesiennych miesięcy zapobiegano przemakaniu obuwia stosując taką to mieszankę:

"Moja Przyjaciółka 10.1.1934

Ciekawie jak wyglądało obuwie po zastosowaniu tego cudownego "eliksiru" :) :)

Poza tym naoglądałam się kina niemego w ramach XII festiwalu pod Baranami, a konkretnie w Mangghdze. Akompaniamenty były wyśmienite, zwłaszcza występ czeskiego zespołu "Forma" do filmu "Erotikon" - mniam, mniam!!! Wracałam po ich występie późno, mroźnie i samotnie, ale z taaaaakim wielkim mega-wielkim bananem na twarzy :D

Natomiast wczoraj pogrążałam się w klimaty noir wraz z ulubioną i opisywaną tutaj Anną May Wong w filmie "Piccadilly" (reż. Ewald Andre Dupont).

Była bardzo uwodzicielska, choć nie tak piękna jak na zdjęciach.

Zdjęcie do plakatu filmowego

A to kadr z filmu

Tajemnica handlowa

2010-11-07T21:03:00.003+01:00

Czasami jest tak, że zagadki robią się trudne same z siebie i przerastają ich autorów!!!

Byłam pewna, że przekupki powędrowały z Małego Rynku na plac Szczepański, cóż, to chyba prawda połowiczna, gdyż w licznych wspomnieniach z tego samego okresu znaleźć możemy je także na Rynku Głównym...

Potrzebuję Waszej pomocy w obaleniu lub potwierzdeniu teorii, że na placu handlowano wyłącznie owocami i warzywami, a na Rynku całą resztą :) Inaczej nie będę mogła spać po nocach!!! A wątek mało podniosły trzeba przecież skończyć!

Tak czy siak temat mamy już zadany i przechodzimy zatem do jego rozwinięcia:

Z pewnością możemy stwierdzić, że przed I wojną światową Rynek Główny był bardzo oblegany:

"Od rogatek ciągnęły się ku Rynkowi i ku innym publicznym placom sznury chłopskich furmanek wyładowanych wiejskimi produktami. Płonęło miasto od barwnych spódnic i nabijanych gęsto cekinami gorsetów bronowickich pękności. Przywoziły one z tego podmiejskiego, bogatego spichlerza pszenne, białe kukiełki, ogromne kołacze z serem, niby słońca żółte od szafranu. W kramach na Rynku piętrzyły się potem w wysokich stosach, rozpylając drażniący, słodkawy zapach świeżego pieczywa. Mieszał się on z zapachem suszonych grzybów i owoców - śliw, grusz, jabłek - z primitywnych, chłopskich wędzarni. Na długich stołach stały kamionkowe stągwie z mlekiem i śmietaną, stosy masła i sera przekupek nabiałowych, a obok ustawiały się w długie rzędy kobiety z okolicznych wsi z bańkami mleka, z nabiałem i ptactwem domowym ... "
Tadeusz Socha " W kręgu lampy naftowej"

Podobny klimat i zapachy panowały również w dwudziestoleciu międzywojennym:

Handlarz wedliną - zdjęcie z audiovis.nac.gov.pl

Ah te kiełbaski - zdjęcie z audiovis.nac.gov.pl

Jajka, komu jajka? - audiovis.nac.gov.pl

jesienny spleen - zdjęcie z audiovis.nac.gov.pl

handlując drobiem - zdjęcie z audiovis.nac.gov.pl

To wszystko oczywiście na Rynku Główny - widzimy cudowny zarys arkad.

zdjęcie z audiovis.nac.gov.pl

A to jak mniemam już plac Szczepański?

zdjęcie z audiovis.nac.gov.pl

Ja się jednak nie poddaję i zadam kolejną zagadkę (odpowiedź znam!!! :))

Jaki dość dziwny rodzaj "handlu" panował na Rynku Głównym pod koniec XIX wieku?

Tramwaje na Małym Rynku

2010-10-16T21:21:00.013+02:00

zdjęcie z audiovis.nac.gov.pl

Jesień w pełni, ja chodzę senna i ciągle przeziębiona, a głosem skaczę od głośnie charczącego basu do całkowitego silentium, z czego najbardziej się cieszą współpracownicy, bo wreszcie nie gadam :)

Czas dokończyć relację o tramwajach.

Zgodnie z odpowiedzią Marka, budowa linii tramwajowych zlikwidowała handel na Małym Rynku. Stragany wtedy przeniosły się .... i tu zagadka - gdzie?

Budowa linii tramwajowych rozpoczęła się w sierpniu 1913 r. - całkowicie zmieniono układ torów na Rynku Głównym (wzdłuż linii A-B powstał odcinek aż trzytorowy!).

Uroczyste otwarcie dwóch linii (1. Sienna - Mały Rynek - Rynek Główny - Sławkowski - Dworzec Towarowy i 2. Poczta Główna - Lubicz - Mogilska) nastąpiło 20 grudnia 1913 r.

Tak to wydarzenie relacjonuje "Czas" wydanie z tego samego dnia:

mbc.malopolska.pl/dlibra

" W salach firmy Hawełki Spółka urządziła przyjęcie. W czasie śniadanie wzniesiono kilka tostów ...." Alkohol z samego rana? :)

Lecz nie wszyscy świętowali. Jak przystano na Krakusa, ponarzekać trza!

"I tak z powodu tramwaju zniszczono jedną z najciekawszych osobliwości miasta. I nie trzeba myśleć, że wtedy kiedy go niszczono nie było protestów. Owszem, w dawnym Towarzystwie Ochrony Piękności Krakowa robiono wszystko by odwrócić niebezpieczeństwo. Cóż kiedy przedstawiciel magistratu oświadczy, że tramwaj musi być przeprowadzony przez środek Starego Miasta "gdyż dla kogoś, kto jedzie na bombę piwa do Hawełki nie jest obojętnie, czy tam zajedzie tramwajem, czy od Plant będzie musiał iść piechotą".

F.Klein "Notatnik krakowski"

Z pewnością te słowa należą do kogoś kto 20 grudnia u tegoż Hawełki wznosił toast za nowe tory, którymi tramwaj nr 6? woził nie jedno urzędowe, z pewnością dość postawne, ciało.

Plan centrum z zaznaczonymi liniami tramwajowymi

Varia i Muzeum Narodowe w Sukiennicach

2010-09-19T23:18:00.007+02:00

Pogodę mamy przepiękną, czyżby babie lato? Tak wcześnie i tak troszkę ... zimnie?

Miałam napisać post o tramwajach na Małym Rynku ( gratulacje dla Marka!!!) ale ...

Wreszcie wybrałam się do Sukiennic.

To była moja pierwsza wizyta tam, więc porównania do "przed-remontowych" nie mam. Oczywiście najbardziej urzekła mnie sala Siemiradzkiego (nie ma to jak duże obrazy :P), natomiast mój ukochany mnóstwo czasu spędził u Chełmońskiego, wprawiając mnie tym samym w rozmyślania na temat: "Czy aż tak się różnimy?" :)

Teraz mam mnóstwo pustych obszarów mózgowych do wypełnienia, wszak nigdy nie interesowałam się malarstwem polskim a nawet czułam się przez nie poszkodowana:

Kiedyś próbowałam swoich sił na kursie przewodnika miejskiego po Krakowie. Zdawałam egzamin z komnat wawelskich. "Obsługa" kursu uprzedziła (przy mnie) Panią egzaminatorkę wawelską, że jestem Ukrainką :), na co moja pół litewska tożsamość stanowczo wyraziła sprzeciw ( uwielbiam Ukrainę, stałam na Majdanie - (po co?) - ukochałam pół Ukraińca, ale ukraińskiej krwi w przodkach się nie znajdzie !!!). Gdy ogłosiłam to egzaminatorce - otrzymałam pytanie: Jakie przykłady malarstwa polskiego znajdują się w Wilnie? :) Cóż pytanie na pewno związane z Wawelem, ale w mojej monotematycznej-komnatowo-arrasowskiej głowie - słabo. Starałam się przywrócić w egzaminatorce wiarę w moją wiedzę, ale jej rozczarowanie we mnie - Litwince, nie znającej malarstwa polskiego, było zbyt wielkie, by móc słuchać mnie dalej. Oczywiście nie zdałam i tak się złożyło, że zrezygnowałam z kursu. Byłam wręcz przekonana, że takich pytań, w trakcie kolejnych egzaminów u tej Pani, będzie jeszcze więcej, a i sam sposób prowadzenia kursu odstraszył mnie od Krakowa i jego historii na długi czas. Teraz uczę się sama, powoli, przy pomocy tegoż bloga. Przewodnikiem nie będę, za to Kraków kocham :)

Wracając do Sukiennic - jedyne co mam do zarzucenia to brak dobrego światła. Nie wiem, może w pochmurne dni, wieczorem, jest inaczej, lecz teraz ciężko było spokojnie zobaczyć obrazy wiszące u góry. Chodziliśmy w tyły, boki, w dalekie boki, gdyż światła z góry (naturalnego?) było aż za dużo! A kapcie muzealne przeoczyłam - będzie powód wybrać się jeszcze raz!

A tak o ukończeniu remontu Sukiennic pisał "Czas" w 1879 r.

"Czas" 3.X.1879

Na początku XX wieku zbiory muzeum szybko się powiększały i robiło się coraz ciaśniej, co bardzo dobrze ilustruje pocztówka poniżej:

pocz. XX w.

W międzywojniu Muzeum w Sukiennicach było często odwiedzane przez ówczesne celebrities. Oto niektóre z nich:

W 1934 r. Muzeum odwiedził niemiecki minister propagandy Joseph Goebbels (w jasnym płaszczu). ~~Pewnie już wtedy kalkulował co warto wywozić z Krakowa~~. Obok niego w pozycji wskazującej :) ówczesny dyrektor Muzeum Narodowego Feliks Koper.

zdjęcie z audiovis.nac.gov.pl

W 1936 r. swoją obecnością zaszczycił marszałek Edward Rydz-Śmigły ( pierwszy od lewej).

zdjęcie z audiovis.nac.gov.pl

A w 1937 r., w trakcie swojej podróży poślubnej po Polsce, Sukiennice odwiedziła Holenderska następczyni tronu - księżniczka Juliana (w jasnym ~~pomarańczowym~~ płaszczyku).

zdjęcie z audiovis.nac.gov.pl

A to - 1940 r. Bez komentarza.

zdjęcie z audiovis.nac.gov.pl

A teraz zagadka :) Czyje to mieszkanie?

zdjęcie z audiovis.nac.gov.pl

Jak widać Sukiennice są bardzo wciągające :)

Jesienny handel na Małym Rynku

2010-09-13T22:10:00.006+02:00

Jesień zaatakowała znienacka i nie chce puścić, tzn ja czekam aż puści farbę :) i będziemy się tarzać po kolorowych liściach. Na Małym Rynku liści nie znajdziemy, lecz tylko tą porą Mały miał swój niepowtarzalny klimat:

"Zwłaszcza jesienią, gdy na dzień targowy przybywały tu jeszcze do zwykłych przekupniów całe gromady wieśniaków z owocami na targ. Jakiż tu wtedy panował ruch, gwar, hałas, życie, jaki ścisk, ile fur wiejskich się tu tłoczyło, ile nawoływań, wykrzykiwań, przekleństw tu się słyszało! Maleńki ten plac tak był natłoczony stekiem wozów, koni i ludzi, że często ani przejść, ani przejechać nie było można. A nad tym wrzącym mrowiskiem ludzkim wznosiły się przepiękne ramy złożone ze starodawnych domów i majestatycznych murów kościelnych. Wtedy to Mały Rynek, wraz ze swym cudownym otoczeniem, huczał i żył pełną piersią ..."

zdjęcie z audiovis.nac.gov.pl

Słynne przekupki krakowskie właśnie z Małego Rynku, a szynk Barbera (dom nr. 2) był jakby ich salonem zebrań, który chętnie parę razy na dzień odwiedzały. Można tu było dostać obok wódki herbatę za dwa centy lub też z rumem o centa droższą.

wg. Franciszek Klein "Notatnik Krakowski"

A na koniec zadam mini zagadkę: dlaczego usunięto stragany z Małego Rynku?

Zburzenie "Czasu" - cd.

2010-08-11T21:11:00.017+02:00

zdjęcie z audiovis.nac.gov.pl

Natchniona "Nieznanym portretem Krakowa" B. Zbroji i K. Myślika, poszperałam w Narodowym Archiwum Cyfrowym, a tam - "książkowe" zdejęcie, a obok niego jeszcze jedno ... I jakoś tak smutkiem powiało .... Ponoć był to doskonały przykład budynku w duchu klasycystycznym, a takich w Krakowie prawie już nie ma, gdyż zostały właśnie zniszczone lub przebudowane .

"Czas gasł dość długo w burzonej dziś rezydencji krakowskiej i wreszcie doczekała się ona losu wszystkich opuszczonych ruder, to jest zburzenia, z okazji którego godziło się wspomnieć jej świetniejszą przyszłość. Znika znów dalszy ślad dawnego Krakowa. Życie pędzi i "Czas wylazł z dawnej skorupy, po której już dziś nec locus ubi Troia".

"Ilustrowany Kurier Codzienny"

zdjęcie z audiovis.nac.gov.pl

I tak pisano w 1935 r. , że"znika znów ślad Dawnego Krakowa" ... Później już nie pisano takich epitafium na temat usuwania "ruder".

Poprzedni post o siedzibie "Czasu" TUTAJ.

Zdjęcia ze strony: audiovis.nac.gov.pl

Lato pora miłości ...

2010-08-01T19:58:00.009+02:00

Poniższą notkę znalazłam oczywiście w "Czasie". A więc, dokładnie 110 lat temu pisano:

"Wczoraj wieczorem około godz. 9, 5 rozległ się na plantach nieopodal nowej poczty huk wystrzału. Z pobliskiej stacyi Towarzystwa ratunkowego bezzwłocznie pospieszyli na miejsce wypadku obydwaj dyżurni i znaleźli broczącego we krwi młodzieńca.

Strzelił on do siebie z pistoletu w okolicę serca, ale ranił się tylko stosunkowo lekko. Przytomności wcale nie utracił i żałował, że strzał nie był śmiertelny.

Niedoszły samobójca liczy lat 18 i jest uczniem szkoły średniej. Znaleziono przy nim dwa listy otwarte, i list zapieczętowany z napisem: "proszę oddać to mej matce". Jeden z listów otwartych jest odezwą do "ludzi", żeby nie wymieniali w gazetach jego nazwiska; drugi, wystosowany do przyjaciela zawiera wyznanie, że motywem samobójstwa była "nieszczęśliwa miłość". W liście tym grozi niedoszly sambójca iż zastrzeli się później, gdyby tym razem go uratowano. Desperata odwieziono do szpitala św. Łazarza.

Na stacyę Pogotowia przybyła wkrótce nieszczęśliwa matka, którą uspokojono, że syn żyć będzie."

Czas 1.VIII.1900 Nr. 192

Ah te wakacyjne, sierpniowe amory ... Kiedyś sama nie mając jeszcze lat osiemnastu, patrzyłam z dziwnymi myślami na jezioro, a mewy latające nieopodal, swoim okrzykami tak i zachęcały zostać na zawsze w tym cudownym miejscu. Jak że to ja mogłam się rozstać po 2 tygodniach "idealnej miłości", to było równoznaczne ze śmiercią! Ileż wtedy powstało "dobrej" prozy a ile wierszy! I tylko śnić, budzić się i znowu na silę śnić. Wydawało się wtedy, że serce jest roztrzaskane na drobne kawałki i nikt NIGDY W ŻYCIU nie będzie potrafił tego skleić ... Cóż po niecałych 2 miesiącach było już naprawione, szczęśliwe i zabujane po uszy ....

A Planty owszem - bardzo suicydogenne miejsce. Wystarczy przypomnieć choćby Tadeusza Żeleńskiego (jak zawsze gdzieś tam była Dagny Juel) śpiącego zimą na plantowej ławce pod pierzyną śniegu. Skończyło się to ciężkim, długotrwałym zapaleniem płuc. Natomiast gdy Władysław Emeryk zastrzelił Dagny w Tyflisie, Żeleński chodząc po Zielonym Pierścieniu "krzyczał w sposób straszliwy nie wymawiając żadnych wyrazów"...

Wielka jest siła miłosnego obłędu ....

Zielone Świątki i kult ognia

2010-05-28T23:50:00.016+02:00

Wiem , że już prawie tydzień po Świątkach, lecz materiał był pozbierany jeszcze przed ostatnią niedzielą i żaden inny temat póki co mi po głowie nie chodzi. Z góry uprzedzam, że post jest ni to ognisty, ni to krakowski :).

Święto Zielonych Świątek wiąże się z kultem ognia, które sięga zamierzchłej przeszłości. Jeszcze starożytni Słowianie palili ognie w świętych gajach na cześć boga światła i słońca Jarowita. Ognie palone na wysokich górkach miały pomagać bogom światła pokonywać duchy ciemności i inne siły nieczyste.

Dla ówczesnych ludzi cały ten okres, zanim słońce wstąpi w znak Raka, był czasem cudów i tajemnic w przyrodzie. Wtedy znikały lub ukazywały się bezcenne skarby, złe duchy najbardziej dokuczały, a przyroda znajdowała się na samym szczycie swego rozwoju.

Ostatnim wyrazem tych wszystkich tajemnic była Noc Świętojańska, podczas której pojawiał się rycerz bez głowy na czarnym koniu, który miał odwrotnie przybite podkowy.

Otóż w ten sposób, cały czas w okresie od Zielonych Świątek aż do nocy świętojańskiej, palono ognie po górach i polach. Ogień ten, zwany sobótkowym, miał oczyścić ludzką duszę od grzechów, a ziemię od chorób by zapewnić urodzaj. Chronił także od porażenia błyskawicą, robactwa itd.

Uroczystości palenia sobótek na terenach polskich, odbywały się przeważnie w noc świętojańską, natomiast w Krakowie i w Małopolsce właśnie w dniach Zielonych Świątek. W całej okolicy od Ojcowa do Lanckorony, od Wzgórza Chełmskiego po kopiec Wandy gorzały tysiące ognisk. Musiał to być niesamowity widok.

Przy każdym ognisku parobki i dziewczęta :) otaczały kręgiem palący się stos słomy i gałęzi. Często pośrodku tego kręgu buchała ciemnym płomieniem podpalona smolna beczka, a młodzieńce trzymając na długich żerdziach snopki rozpalonej słomy ścigali po polach dziewczyny. Co śmielsi przeskakiwali przez stos pośpiewując pod nosem krakowiaki.

Zabawa kończyła się okrzykiem "Sobótki na Zielone Świątki", po czym wszyscy rozrzucali po polach spalony popiół i rozchodzili się.

W XIX wieku w Krakowie zaczęto organizować zabawę ludową na Bielanach. Atrakcjami tych zabaw były rozmaite huśtawki i karuzele, i inne typowo odpustowe rozrywki. Tak samo jak i teraz ,w ten dzień kobiety mogły zwiedzać wnętrze klasztoru Kamedułów.

Poniżej zabawa na Bielanach w 1926 r. Zdjęcia, niestety nie najlepszej jakości, pochodzą z Kuriera-Literacko Naukowego.

1. Stragany
2. Karuzela i piękna dziewczynka na pierwszym planie

3. Zakochana para (Pana musiał ktoś potraktować ówczesnym Photoshopem :P)

Na górze obraz Witolda Wójtkiewicza z 1906 r. "Zielone Świątki koło Krakowa", a także zdjęcie z przygotowania podpalenia sobótki udostępnione przez www. gazeta.pl - polecam tam także artykuł "Światło wyznacza porządek" .

"Czas " o powodzi w Krakowie w 1903 r.

2010-05-19T21:21:00.012+02:00

Bez komentarza ....

"Czas", lipiec 1903 r.

W okolicach ówczesnego Krakowa - spleśniały chleb ...

Powódź i ówczesne władze miasta (w sumie po tej powodzi plan regulacji wszedł w życie, może teraz też wyciągną wnioski....)

I na koniec - odważny Krakus podczas powodzi w 1925 r.

zdjęcie z audiovis.nac.gov.pl

Więcej zdjęć w poprzednim poście o powodzi:
tutaj

Dzień zwycięstwa - bardziej osobisty

2010-05-09T02:39:00.006+02:00

Ostatnio odcinam się niestety od polityki, wolę tą z poprzednich wieków, chociażby przez to, że już po prostu była-minęła.

Lecz .... Jako, że jestem czystym tworem Związku Radzieckiego (mama Litwinka, ojciec Mołdawianin, urodziłam się i kawał dzieciństwa spędziłam na dalekiej Kołymie) to ten dzień darzę naprawdę dużym szacunkiem i cieszy mnie inicjatywa uczczenia pamięci poległym w Polsce Rosjanom ( i czy tylko Rosjanom??? W Armii Czerwonej była całkowita międzynarodówka!). Choć tak naprawdę boję się myśleć ile w tej akcji prowokacji ( głosy za i przeciw... a później partie które były za i przeciw) a ile to zwykły dobry ludzki odruch ...

Mój świętej pamięci dziadek (Mołdawianin) przeszedł całą wojnę, wrócił bez ręki, taką sztywną protezę zamiast miał, za to z wielką siłą - miłością ściskał nią swoich wnuków. Przez to trochę bałam się dziadka. O wojnie ... może i opowiadał, zbyt mała byłam by pamiętać. Lecz wiedziałam, że taka ręka to przez nią, a z dziadka muszę być dumna, bo walczył.

Babcia (Litwinka) pól wojny z rodziną spędziła w lesie, w jakichś tam leśniczówkach, bo .... "Jak Niemcy byli, to tacy zadbani, golili się codziennie, pozwolili dalej być w gospodarstwie, a później przyszli śmierdzący ruscy i wypędzili ich, wszystko zrabowali, żadnego bydła nie zostało, musieli iść do lasu...." Dla niej 9 maja to pewnie, jak i dla większości Polaków początek końca....

Dziadek ukochanego, Polak, urodził się niedaleko Zwiahla - Nowograd Wołyński, pod koniec lat 30-tych całą rodziną byli represjonowani do Kazachstanu. Wojna się zaczęła gdy miał 17 lat. Oczywiście armii się nie wybierało ( tak były ponoć jednostki gen. Andersa... ale czy warto było robić tym, którzy zostają w domu Wielki Kłopot?), więc walczył w szeregach Armii Czerwonej. Szedł z III frontem białoruskim przez Białoruś, Litwę, Mazury, pod Kaliningradem został ranny - działo wybuchło zbyt blisko, był demobilizowany, od tej pory ma problemy ze słuchem, ścięte palce. O wojnie opowiada często, raczej jakieś cudowne historię, jakim cudem przeżył tam i tam, jak litewska partyzantka im mosty wysadzała, o zwykłych ludziach we wsiach, jak ich witali lub nie. Opowiadał o 9 maja 1945, jak to pilnując w cywilu jakiegoś tam budynku, nad ranem ( bo w Rosji jest trochę godzin do przodu i dużo stref czasowych, przez to 9, a nie 8 maj!) usłyszeli, że to koniec - ZWYCIĘSTWO! Jak biegał i budził wszystkich, a nikt nie mógł uwierzyć i łzy i radość .... I jesteśmy z niego dumni, i ja i cała jego rodzina. Wspaniały człowiek! I nigdy, choć wiem jak to wyglądało, nie spytam się o sztrafbaty (co którzy szli pierwsi), zagradotriady (ci którzy byli z tylu i pilnowali by nikt nie uciekł) bo i po co... A mnóstwo takich jak on - prostych dzieciaków zginęło tutaj na tych ziemiach... I mnóstwo rodzin do tej pory ich szuka, lub przynajmniej zdjęcia wspólnego grobu (wysyłałam takie niejednokrotnie) i tym rodzinom będzie naprawdę bardzo przyjemnie jak ktoś wspomni i zapali symboliczny znicz.

A my dziś świętujemy podwójnie - ukochany (pół Polak, pól Ukrainiec :)) ma dziś urodziny!

Wszystkiego najlepszego Wiktorze!!! :*

Męska moda lat 20-tych w Polsce

2010-05-06T22:22:00.024+02:00

Okazuje się (dzięki Faun!), że brakuje na tym blogu postów opisujących ówczesną męskość. Śpieszę się naprawić ten błąd.

W dwudziestoleciu międzywojennym moda męska nie przeżyła aż tylu zmian co moda kobieca. Wzorem godnym naśladowania w II Rzeczpospolitej pozostawał ubiór i zachowanie angielskiego dżentelmena, a męską stolicą mody dalej był Londyn.

Do codziennej pracy w mieście Polacy zakładali wełniane garnitury w stonowanych kolorach ( szarym, brązowym, granatowym ) z dopasowaną, jedno lub dwurzędową marynarką, spodnie w latach dwudziestych były wyłącznie zwężane ku dołowi.

Komplet z garniturem stanowiła zazwyczaj krótka kamizelka. Można było z niej zrezygnować przy letnim garniturze w kratkę lub z jasnej tkaniny; w warunkach wakacyjnych różnicowano też ubiór kolorystycznie ( np. granatowa marynarka do białych spodni). Niezależnie od miejsca i pory roku garniturowi towarzyszyła biała koszula i krawat o umiarkowanej szerokości i dyskretnym wzorze, czasem zastępowany lżejszym „motylkiem”.

Na oficjalne uroczystości, bale, premiery operowe i teatralne eleganccy panowie przywdziewali czarny frak, frakową kamizelkę i koszulę ze sztywnym gorsem, wiązali muszkę i nakładali czarne lakierki, a na ich głowach nierzadko pojawiał się cylinder. Na dancingu lub mniej oficjalnym przyjęciu mężczyźni nosili smokingi lub po prostu ciemne garnitury.

Starsi eleganci pozostawali wierni getrom, laseczce i uroczystemu strojowi wizytowemu: żakietowi ze sztuczkowymi spodniami.

Jako okrycia wierzchnie noszono latem popelinowe i gabardynowe płaszcze, przepasane paskiem, a w chłodnej porze roku dopasowane, wełniane płaszcze – dyplomatki oraz podbite futrem pelisy.

Najpopularniejszym męskim nakryciem głowy był filcowy kapelusz o różnym kształcie główki i ronda, rzadziej melonik. Niezbędne uzupełnienie ubioru stanowiły skórzane rękawiczki.

W modzie męskiej preferowano wysokogatunkowe tkaniny wełniane w ciemnych kolorach, najczęściej gładkie lub w kratę, dodatki z dobrze wyprawionej skóry, jedwabne koszule i krawaty.

Także polscy dżentelmeni zamawiali garnitury, płaszcze a zwłaszcza wieczorowe fraki i smokingi u renomowanych warszawskich krawców: Zaremby, Sznajdera, Lipszyca, Sikorskiego a buty u Leszczyńskiego, Hiszpańskiego i Kielmana. Jedynie takie wyroby, jak kapelusze, rękawiczki czy bieliznę kupowali gotowe, podobnie jak eleganckie panie.

W oparciu o tekst "Elegantki i dżentelmeni" prof. dr hab. Anna Sieradzka

Wyznaczniki męskiej mody lat 2o-tych:

- odzież tylko najwyższej jakości;
- marynarka z lekko zawyżoną talią;
- wąskie spodnie, wysoki stan;

W Polsce w latach 20-tych nie były popularne szerokie spodnie tzw: oxford bags (chociaż tak naprawdę brakuje mi informacji na ten temat).
Spodnie oksfordzkie miały ekstremalnie szerokie nogawki – 150 cm! Noszone były przez studentów Oksfordu, później także przez modową awangardę Europy i USA. Ta chwila wystarczyła, by je przypominać zawsze, gdy mówimy o nielicznych, twórczych eksperymentach mody męskiej.

- kapelusze były noszone z podziałem na stan społeczny, na samej górze pojawiały się cylinder i homburg, klasa średnio zamożna nosiła fedorę (filcowy kapelusz -szczyt popularności w latach 30-tych), mniej zamożni pod koniec lat 20-tych nosili kaszkiet;
- laska wciąż pozostawała ważnym atrybutem dostojnego dżentelmena;
- gęste równo podcięte wąsy też świadczyły o prawdziwej męskości;
- fryzura "przylizana" brylantyną.

Gadżety:

Jako, że przeciętny obywatel miał dosłownie parę koszul, modne były odpinane kołnierzyki i mankiety. Najpopularniesze kołnierzyki typu - Arrow.

Każdy szczegół prawdziwego dżentelmena musiał być przejawem jego nieskazitelnej elegancji, skarpetki też miały w tym swój udział, a mianowicie doczepiano do nich podwiązki - służyły one do podtrzymywania męskich skarpet. Występowały w postaci elastycznej taśmy spinanej lub ściąganej pod kolanem, do której przymocowane były również elastyczne troczki ze sprzączkami podobnymi do żabek służących do zapinania damskich pończoch.

Ważne były też gumki do podtrzymywania rękawów (każdy księgowy je miał).

Ah ta męskość minionych lat ... Niektóre atrybuty bym koniecznie przywróciła do współczesnej mody - np. kapelusz fedorę jako symbol męskiej seksualności ( Homprey Bogart!!! Fedora przeżywała pik popularności później, w latach 30-tych/40-tych) i podwiązki do skarpet - a co, niech się pomęczą!

Ku inspiracji:
Kino: "Easy virtue" "Cotton club" "Henry i June"
Książki: "Kariera Nikodema Dyzmy" "Wielki Gatsby"

Wiosenna moda - 1928 r.

2010-03-09T09:18:00.005+01:00

Wiosna idzie słoneczko świeci, nowe kolekcje w sklepach, nowe trendy na wybiegach, na blogu też:

Kraków. 18 marca ("Kurier Literacko-Naukowy" 1928 r.)

"Kostjum, czy płaszczyk? Komplet, czy też żakiet z kontrastującą spódniczką? Płaszcz z rękawami czy cape? Takie pytania nasuwają się w obecnym sezonie przedwiosennym, kiedy pomimo panujących narazie chłodów każda elegancka kobieta myśli o uzupełnieniu braków swojej garderoby.

Moda obecna jest ogromnie wyrozumiała i dopuszcza wszystkie te formy i fasony. A zatem dowoli możemy nosić i płaszcz i kostjumy, żakieciki ze spódniczkami innej barwy, jakoteż komplety z trzech i czterech części.

Co się tyczy płaszczów, to zaznaczają się dwa typy. Płaszcz sportowy, lekko wcięty i lekko kloszowy z paskiem w miejscu naturalnej linji stanu, Z wybitnemi rewersami i interesującemi, ku dołowi rozszerzającemi się rękawami. Ulubionymi materjałami na te płaszcze sportowe są miękkie materjaly wełniane o drobnym deseniu.

Płaszcze bardziej eleganckie odznaczają większem skomplikowaniem szczegółów. A zatem kontrafałdy, plisy, pliski, zakładki, kołnierze szalowe, albo też płaszcze zupełnie bez kołnierzy z rodzajem żabotu. Na tego rodzaju plaszcze używa się przeważnie cienkich wełnianych crepe.

Żakiety kostjumów są krótsze, ale nie zupełnie jeszcze krótkie i sięgają do bioder, łub trochę poniżej bioder.
Komplety, jak już wspomnieliśmy, z trzech lub czterech części różnią się tem od poprzednich, że nic są jednotonowe, ale harmonja ich opiera się właśnie na odpowiednim doborze barw kontrastowych.

Pojawiły się również modele szykownych wiosennych cape'ów.
Na ilustracji naszej widzimy trzy zasadnicze typy ubrania eleganckiego kobiety na ulicę w nadchodzącym sezonie wiosennym.
A zatem zgrabny pólsportowy płaszczyk nowego typu cape spacerowy i szykowny."

(pisownia oryginalna)

A tak to czas po półtora miesięcznej przerwie wracać do pracy.... Niestety mam mieszane uczucia w związku z tym ... czasu na pewno znowu zabraknie ...

"Czas" na Różanej 603

2010-03-03T23:27:00.013+01:00

Czas na Różanej 603 upływał z pewnością w pośpiechu...(ale i tak wolniej niż teraz w mojej głowie ... ) przy dźwiękach maszyn drukarskich, przy kurzu z ogromnych stert papieru, przy zapachu atramentu wymieszanego z wonią tytoniu.
To tam powstawał "Czas" - najstarszy dziennik Krakowa, czasopismo, które przez wiele lat kształtowało umysły krakowskie. Prenumeratorów jak na dzisiejsze czasy była garstka - zaledwie kilkaset - głównie ziemianie, przedstawiciele duchowieństwa, profesura Uniwersytetu. Był to organ galicyjskich konserwatystów i legitymistów, "i drukował często we wtorek to, o czym wszyscy wiedzieli już w poniedziałek" (T.Boy-Żeleński "Znasz-li ten kraj").

Teraz dla mnie, ta gazeta, to nieustające źródło inspiracji. Zachwycam się każdym paragrafem z "Kroniki miejscowej i zagranicznej", a ostatnia strona - ogłoszenia, podnosi poziom endorfin na cały dzień! Proszę - jeden z tysięcy przykładów:

Dziś jednak będę pisać o nieistniejącej już siedzibie "Czasu" - dworze Steinkellera/Kirchmayera.
Budynek ten (patrz u góry) powstał w latach dwudziestych XIX wieku.
Budowę zaczął krakowski cukiernik Józef Cypser, budował ponad 13 lat, później dworek kupił Piotr Steinkeller (obok), którego śmiało można nazwać I polskim oligarchą. Steinkeller dokończył budowę, miał mieszkać tu długo i szczęśliwie, lecz ... zbankrutował. Cały jego majątek (który to on (sic!) posiadał w Królestwie Polskim) został przejęty przez Bank Polski, a on "znękany niepowodzeniem" w 1853 r. zakończył życie (zmarł na atak serca).

I takim to sposobem, po licznych przejściach dworek trafił w ręce Wincentego Kirchmayera (ówczesny właściciel "Czasu"), który to w latach 1860-61 go odrestaurował i przeniósł tutaj redakcję oraz drukarnię "Czasu". Sam on mieszkał w bocznym skrzydle zabudowań po prawej stronie budynku.

Póki istniała siedziba "Czasu" istniał i dworek. W połowie lat 30-tych XX w. redakcja "Czasu" przeniosła się do Warszawy, a dwór zburzono. Za czasów PRL był tu parking, a teraz stoją (brzydko) hotele Classic i Campanille. To wszystko na końcu dzisiejszej ul. św. Tomasza przy Plantach od strony ul. Westerplatte.

Za czasów Steinkellera w dworku mieściła się tzw. Resursa niemiecka. (Steinkeller wtedy przebywał w Warszawie, on w ogóle dużo podróżował). Wielkie otwarcie lokalu nastąpiło 1 lutego 1851 r. Oto jak to wydarzenie relacjonuje "Czas":

Lokal ten służył wyłącznie celom rozrywkowym. Tu nie tylko mężczyźni grali w biliard, karty, ale i panie "miały wejście" - niestety wyłącznie te z robótkami w rękach (taka to ówczesna przepustka)!

Z resursą połączona też była traktiernia i czytelnia. Znaczny procent gości lokalu stanowiły bogatsze Żydówki i mężczyźni Polacy.

Chociaż wszystkie zabawy miały charakter niemiecki (wszystkie austriackie galówki świętowano bardzo uroczyście), to dziwnym trafem stronili się od tego miejsca zarówno Niemki jak i Niemcy i liczniej odwiedzali polski "Dawny Resurs Krakowski" który się mieścił.... Ot i będzie zagadka :) GDZIE?

na podstawie: "Czasu" i Maria Estreicherówna "Życie towarzyskie i obyczajowe Krakowa w latach 1848-1863"

Widowiska i "rozmaite niespodzianki"

2010-02-03T14:21:00.020+01:00

Oglądam Vancouver, hokej w tle, stąd i ten temat - całkowicie nie sportowy :)

z Czasu 27.1.1855

Teatr w Krakowie często użyczał swojej sceny dla wszelkiego rodzaju widowisk. W antraktach, a także i podczas oddzielnych przedstawień pojawiały się baletnice, tancerki, olbrzymi,
karły, akrobaci, atleci, a nawet pokazywano sztuki konne.
Demonstrowano tu także rozmaite nowe wynalazki jak sztuczne światło słoneczne, świetlne lub mgliste obrazy, czyli wielkie latarnie magiczne. Tutaj też odbyła się premiera kinematografii.

Najwięcej publiczności ściągali jednak kuglarze i magicy czy tzw. chiromagicy. Ich programy były podobne: wystrzeliwanie żywych kanarków z pistoletu, wydobywanie różnych przedmiotów z kapelusza, jak i zamienianie czegoś w cudo - tak jak u powyższego p. Philippe.
Początkowo magicy ubierali się w długie, powłóczyste szaty, zdobione w kabalistyczne czy inne tajemnicze znaki, później dominowały zwykle smokingi.
Przyjeżdżał do Krakowa p. Herrmann - doskonałe naśladował głosy ptaków, p. Berghans -prestidigitator, który do swych sztuczek iluzjonistycznych nie używał żadnych przyrządów, czysta praca rąk!

W lecie wszystkie widowiska były przenoszone do Ogrodu Strzeleckiego, który był wtedy o wiele większy i cóż.. banalnie piękniejszy ... Do popularności Ogrodu w połowie XIX wieku przyczyniła się działalnośćość gastronomiczno-rozrywkowa Jana Bernreitera, dzierżawił on Ogród w latach 1853-1856. W pałacyku mieściła się kawiarnia i restauracja i to tutaj po raz pierwszy kelnerzy założyli fraki.

Jan Bernreiter w 1856 r. przeniósł swoją działalność do ogrodu zwanego Rajem (dzisiejsza Rajska), ale i tam nie został na dłużej gdyż w mniemaniu krakusów jego pokazy sztucznych ogni zawsze powodowały deszcze! (wg. Witolda Turdza -"Tajemnice mojej ulicy - ul.Rajska).

Karuzele i najróżniejsze osobliwości pojawiały się podczas jarmarków pod Wawelem, na Małym Rynku, lub na placu Wszystkich Świętych. Pojawiało się też muzeum anatomiczne. Dla dam były wyznaczone osobne godziny i wtedy wyjaśnienia udzielała akuszerka.

Pojawiały się tam także marionetki-automaty, np. lalki sióstr Tchugmall były wysokości ok. 45 cm wykonywały bardzo precyzyjne "magiczne" ruchy.

Po Krakowie wędrowali niedźwiednicy, był nawet uczony konik, który przy akompaniamencie katarynki potrafił liczyć.

Jak widać Kraków nigdy się nie nudził! Czekam zatem na wiosnę i ciekawe oryginalne widowiska :) A jako, że dzień dłuższy, może wreszcie i wpisy będą częściej...

c.d (o cyrku w Krakowie) nastąpi niebawem :)

na podstawie: Maria Estreicherówna "Życie towarzyskie i obyczajowe Krakowa w latach 1848-1863"

Może ktoś ma jakiekolwiek informacji na temat występów wymienionych tu magików, a także dalszej działalności Jana Bernreitera?

Pani Maria Gruszecka poleca ...

2010-01-19T00:40:00.003+01:00

Nowy Rok na blogu zaczynam kulinarnie! Na pusty żołądek nie czytać!!!

Wiem, że po ponad pół rocznej przerwie powinnam się tłumaczyć, lecz... Nie ma z czego. Swojego lenia i tak nie wybronię :)

A więc jak i zawsze (powtarzam się niemiłosiernie) mam nadzieję że tym razem wpisy będą regularniejsze. Eh...

"Kucharz Krakowski" to pozycja obowiązkowa w każdym krakowskim domu. Nie znany jest rok wydania "tej mojej", czytana była natomiast mniej-więcej od 1850 r. Pani Maria Gruszecka oprócz "smacznych i tanich przepisów do kuchni obywatelskiej wg. kuchni krakowskiej, litewskiej :) francuskiej i wiedeńskiej z uwzględnieniem higieny i dyetyki", poleca także obiady na każdy dzień całego roku.

Autorka jest jednak bardziej znana z pozycji "366 obiadów - praktyczna książka kucharska" (ponownie wydana w latach 30-tych) teraz to już kolekcjonerska pozycja, lecz jeszcze można ją znaleźć (za ponad 100 zł) w antykwariatach czy na Allegro.

A więc dzisiaj (ok. 150 lat temu) "Kucharz Krakowski" poleca:

1. Zupa rumiana z ryżem - niestety przepis podaje tylko samą zupę rumianą - rozumie się, że trzeba dodać ryż - ile łutów? nie wiadomo. Cudny język ..."z grzankami smażonemi na maślę i w kostkę pokrajanemi..." (tu zaczyna cicho burczeć w brzuchu!)

2. Kaczki ze sałatą - kaczki pieczone, sałata prawdopodobnie do wyboru - teraz sałatą nazywamy warzywo, a to co miała na myśli Gruszecka - sałatką lub surówką...

3. Tort kawowy na deser, albo na popołudniowe pogawędki przy herbatce (rozmawia jeszcze ktoś po domach przy herbacie? wizytuje się nawzajem ? ...)

Ponoć z tej książki dla oszczędnych gospodyń, proponująca tanią strawę, przez lata namiętnie korzystał były szef kuchni "Wierzynka", i tak kuchnia dla niebogatych domów stała się kuchnią jednej z najbardziej luksusowych restauracji. Chociaż teraz proponowałabym im ponowną lekturę "Kucharza Krakowskiego" ....

Jeszcze raz św. Florian

2009-07-26T22:24:00.014+02:00

Rozwiązanie zagadki czas opublikować :)

Pierwszy Św. Florian znajduje się.... przy ul. Grodzkiej 40! Płaskorzeźba z XVIII wieku, tam wysoko wysoko. Trzeba przejść na drugą stronę ulicy i najlepiej wejść w bramę, gdzie Pan od dużych zapałek przechowuje swój majątek (oczywiście pod czujnym okiem św. Floriana!). A w bramę trzeba wejść dla własnego bezpieczeństwa, by móc spokojnie podziwiać, ponieważ dorożki ostatnio jeżdżą ... z różnym skutkiem ....
Św. patron tutaj unosi się na chmurach, lekko wygięty, zalewa wodą z wiadra płonący kościół, a w drugiej ręce trzyma chorągiew.

Wzorowany na płaskorzeźbie - zagadce nr. 3, która znajduje się .... przy Rynku Głównym 7, czyli kamienicy Montelupich, czy inaczej włoskiej. W tej kamienicy była pierwsza poczta polska - pierwsze połączenie pocztowe do :) Wenecji. Płaskorzeźba z XVI w. wykonana jest w żółtawym marmurze w ciemniejsze żółte smugi, czego teraz raczej nie widać...

zdjęcie z audiovis.nac.gov.pl

"Św. patron ma na sobie długi kaftan, blachy pancerne okrywają biodra i uda po kolana, łydki i stopy, zaś nagolenniki i żelazne buty. Z ramion spływa na plecy i rozwiewa się w tyle obszerny płaszcz, Na szarfie, przewieszonej przez prawe ramię do lewego boku, zwisa szabla o bogatej rękojeści.
Głowę nakrywa szyszak, zdobny w wielki czub ze strusich piór. W wyciągniętej prawej ręce trzyma wiadro, lewą przyciska do piersi, obejmując nią pięknym ruchem chorągiew, zdobną w dwa wielkie kutasy.
Święty ma na sobie strój na poły średniowiecznego rycerza (szyszak z ogromnym pióropuszem), a na poły polskiego husarza (pancerne, blachy, okrywające uda). "

Tak opisuje tą płaskorzeźbę w "Roczniku Krakowskim" Kazimiera Furmankiewiczówna w 1919 r.

I na koniec św. Florian zagadka nr. 2 znajduje się na ul. św. Marka 22. Pięknie usytuowany na wysokości pierwszego piętra, między oknami w głębokiej obramowanej niszy. Wydaje się być bardziej "wąsisty" od innych Florianków.
Chorągiew, którą trzyma w lewej ręce jest dziś w połowie ułamana tak, że zachowała się tylko jej część dolna.

Kto mieszkał w tej kamiennicy, czy otaczali posążek szczególnym kultem (i kto złamał chorągiew) nie wiadomo.... Ówczesne księgi adresowe mówią tylko o Piotrze Czubryt, który miał tam "Skład skór i przyborów do obuwia".

Zdjęcia powtórzyłam. A Rynkowy św. Florian pochodzi z audiovis lata 20-te.

Upał w dawnym Krakowie

2009-07-21T21:32:00.016+02:00

Cóż zagadka o Floriankach niech jeszcze sobie zagadką zostanie. Może jednak jeszcze ktoś.....

zdjęcie z audiovis.nac.gov.pl

Ponoć jutro mają wrócić ponad 30 stopniowe upały... Ja na swoim poddaszu ugotuję się i ... powstanie taki rosolik przyprawiony sierścią dwóch kotów (one mają się wtedy najgorzej i tutaj też pryska mit o tym, jak koty nie lubią wody, ba! uwielbiają jak je polewam).

Stąd dzisiejszy post.

zdjęcie z audiovis.nac.gov.pl

W 1904 roku lato w Krakowie było suche i upalne. "Czas" dokładnie notował wszystkie grzmoty gdzieś za miastem z nadzieją na burzę czy przynajmniej na krótki deszcz.
Paniom doradzano podnosić wysoko suknie, by nie powodować większego zakurzenia niepolewanych ulic.
Proszono pilnować pociechy, by nie sypały piaskiem w przechodniów.
Pisano prośby do redakcji, by wreszcie zrobiono na Błoniach miejski park dla uboższych, ponieważ inaczej mieszkańcy nie mający pieniędzy na wstęp do Parku Krakowskiego i Parku dr. Jordana, muszą albo tłoczyć się na Plantacyjach, albo odpoczywać pod skwarnym słońcem na Błoniach. Wodociąg miejski odnotowywał niebywałe zużycie wody....

zdjęcie z audiovis.nac.gov.pl

Koniec lipca był najgorętszy:

Wyludniony Kraków

(pisownia oryginalna)

zdjęcie z audiovis.nac.gov.pl

"Obecnie, z końcem lipca, wyludnienie miasta, rzec można, doszło do zenitu. Na ulicach i plantacjach w godzinach przechadzek przedwieczornych bez porównania mniej osób używa spaceru.

Popołudniu są chwile, że na ulicach nawet główniejszych widać zaledwie kliku przechodniów. W sklepach ruch bardzo słaby. W parku Dra Jordana również szeregi młodzieży, ćwiczącej się fizycznie i używającej zabaw i gier gimnastycznych znacznie się przerzedziły.
Koncerty, co parę dni, nie ściągają takiej liczby publiczności, co przed dwoma jeszcze tygodniami. Za to letnie kawiarnie w pogodne popołudnia i wieczory przepełnione. Z przejezdnych spotkać można najczęściej studenta uniwersytetu warszawskiego w towarzystwie rodziny.
W przyszłym miesiącu pewna część kuracyuszów powróci już z kąpiel, znaczna tez liczba urzędników zakończywszy urlopy, znów znajdzie się w mieście. Od połowy sierpnia zacznie też być widoczniejszym ruch przejeżdżających z kąpiel zwłaszcza z za kordonu."

"Czas" 31.7.1904

Ehh... teraz już tak nie piszą....

Na zdjęciach oczywiście z audiovis: Staw w Parku Krakowskim, Alejka w Parku im. Henryka Jordana, Planty.

Krakowski Św. Florian

2009-07-12T23:02:00.015+02:00

Dalej drążę temat strażacki :) A jaki strażak nie czci świętego Floriana!

Jego figura na długo stała się częścią polskiego krajobrazu, zwłaszcza dawnego Krakowa.

Po pierwsze to patron Krakowa, który ochrania wszystkich jego mieszkańców z wysokości baszty Floriańskiej (z legendą o sprowadzeniu jego relikwii do Krakowa możecie się zapoznać u przewodnikpokrakowie).

Po drugie mamy przepiękny kościół pod jego wezwaniem na Kleparzu, a po trzecie św. Florian był i obecny w codziennym życiu mieszkańców Krakowa jako ... metalowa plakietka

".... które przeważnie przybijano nad wejściowymi drzwiami. Plakietki były po prostu znakiem, że dom został ubezpieczony (mówiło się kiedyś "asekurowany") w towarzystwie ubezpieczeniowym, popularnie zwanym w Galicji "fajerkasą".
Pełniły jednocześnie rolę świętego obrazka i talizmanu. Po cichu wierzono, że bronią domostwo przed ogniem równie skutecznie jak zapalana podczas burzy gromnica. I dlatego jeszcze w latach pięćdziesiątych można było zobaczyć blaszane małe tabliczki pokryte grubą warstwą olejnej farby. Z czasem plakietki fajerkasy zaczęła pokrywać rdza, powoli zapominano o nich, aż wreszcie, całkiem skorodowane, zniknęły z większości domów..."

Andrzej Kozioł "Dziennik Polski" z 2000.5.6

Pierwsza na terenie zaboru austriackiego polska "fajerkasa" (Towarzystwo Ubezpieczeń od Ognia w Krakowie) powstała oczywiście w Krakowie i za swoje godło przyjęła postać św. Floriana. To tzw. "Florianka" (teraz tam znajdują się szkoły muzyczne) .Więcej o tym budynku oczywiście u przewodnikpokrakowie.

Wróćmy natomiast do naszego bohatera.

Św. Florian jako gorliwy chrześcijanin zginął śmiercią męczeńską w nurtach rzeki Enns w Noricum (obecnie St. Florian w Dolnej Austrii).
Był on szefem wojskowej służby w armii cesarza rzymskiego Diokleciana, ujął się za prześladowanymi legionistami wyznania chrześcijańskiego i za to skazany na karę śmierci.
4 maja 304 r. najpierw go katowano (ponoć przy użyciu haka wyłamano mu łopatki), później przywiązano do szyi kamień (młyński) i utopiono.
Żołnierz, który pchnął go do wody od razu oślepł. Natomiast Florian w nocy ukazał się świętobliwej niewieście Walerii, wskazując miejsce, gdzie, strzeżone przez orła, spoczywały jego zwłoki.
Waleria odnalazła ciało i pogrzebała je w miejscowości, którą od imienia świętego nazwano St. Florian.

Za panowanie Kazimierza Wielkiego pojawił się w Krakowie i stał się ulubieńcem strażaków, hutników, kominiarzy, garncarzy, piekarzy, piwowarów, kowali, czyli wszystkich, którzy często mają do czynienia z ogniem.

Co ciekawe w średniowieczu wizerunek św. Floriana nie posiadał wcale atrybutów patrona od ognia. Nosi on miękką, fałdzistą tunikę i togę, albo widnieje jako rycerz w zbroi rzymskiej lub średniowiecznej, z mieczem, tarczą, na której zwykle - krzyż, z palmą męczeńską, z chorągwią jako atrybutami św, rycerzy i wojowników.

Dopiero od XV w., znika palma i tarcza, a pojawia się wiadro z wodą i u stóp świętego gorejący dom lub kościół. Płomienie św. Florian gasi wodą z wiadra.

Pierwszy zachowany wizerunek świętego mamy w kaplicy Zygmuntowskiej na Wawelu (zrobiony oczywiście z czerwonego marmuru). Zalewa on tam wodą nie płonący dom lub kościół, lecz wprost tylko płomienie, które u nóg jego buchają, a woda się leje z pięknego dzbana.

Patron od ognia wzrósł w dziełach Włochów na jeszcze większego mocarza, który nie ogień domu tylko gasi, lecz ten piekielny, namiętności i grzechu. Ale tak naprawdę nie wiadomo kto z Włochów, którzy pracowali przy kaplicy Zygmuntowskiej ( byli to Jan Cini ze Sieny, Antoni i Filip z Fiesole i Wilhelm z Florencji), jest twórcą pomnika.

A teraz zagadka :) (za dużo odwiedzam pewien blog :P).

Gdzie (oczywiście w Krakowie) znajdują się te św. Floriany? I gdzie w okolicach znajduje się jeszcze jedna płaskorzeźba świętego? O nich - w następnym poście.

Na zdjęciach: brama floriańska; gmach Towarzystwa Ubezpieczeń od Ognia - zdjęcie Ignacego Kriegera z końca XIX w.; wizerunek św. Floriana w zakrystii kościoła w Pörtschach am Wörther (Austria); św. Florian z kaplicy Zygmuntowskiej na Wawelu.

Pożary w dawnym Krakowie

2009-07-08T19:44:00.015+02:00

W ciągu swoich dziejów Kraków palił się dość często, sprzyjała temu ciasna zabudowa miasta.

zdjęcie z audiovis.nac.gov.pl

Tylko w samym XV w. zdarzyło się kilka olbrzymich pożarów - w 1455 r. , w 1462 r., w 1473 i w 1475. Spaliła się wtedy duża część miasta, szczególnie zaś ucierpiała ulica Grodzka, część Collegium Maius i w ogóle ponad 100 domów.
Pożar w 1487 r. zniszczył doszczętnie cały dorobek, a także całą bibliotekę Filipa Kallimacha. (Ten włoski humanista urodził się w średniowiecznym Manhattanie - San Gimignano, który całkiem niedawno podziwiałam osobiście ehhh... jak to wszystko jest połączone ze sobą i zarazem takie bliskie: Kraków-Toskania...). Niestety był to bardzo dotkliwy cios dla Toskańczyka i kolejna plaga morowej zarazy zabrała go ze sobą.

Miasto w miarę możności starało się zapobiegać pożarom, nakazywano wylepiać gliną kominy, zwłaszcza kominy browarów, piekarni, szmalcowni, ponad to każdy właściciel domu musiał posiadać środki ratownicze pierwszej potrzeby: drabiny, wodę i sporą ilośc piasku.

zdjęcie z audiovis.nac.gov.pl

Od XIV w. strażnik z wieży Mariackiej dawał sygnał alarmowy dojrzawszy gdzieś pożar. Jeśli pożar już wybuchł obowiązywało natychmiastowe jego gaszenie. Średniowieczne prawo przywidywało wygnanie z miasta za ucieczkę przed ogniem, jeśli uciekający nie okrzyczał pożaru.

Do gaszenia przede wszystkim byli zobowiązani Ci, którzy dysponowali największą ilością wody, czyli - łaziebnicy. Nakaz ratowania dotyczył jednak wszystkich i wszyscy musieli biec z wodą tam gdzie wybucha ogień. Istniały nawet nagrody: pierwszy, który przybył na miejsce otrzymywał nagrodę w wysokości 1 solida, drugi - 6 groszy, następni po 2 grosze. Obowiązkowo musieli jednak zjawić się z pełnymi beczkami, inaczej zamiast nagrody groziła im kara.

W 1528 r. pożar, który powstał koło Gródka, zniszczył całą północną część miasta z kościołami: św. Krzyża, św. Ducha, św. Marka, a za murami miejskimi kościół św. Mikołaja, św. Krzyża na Kleparzu i św. Filipa . Kilka tygodni później, spalił się klasztor na Zwierzyńcu, skąd ogień przerzucił się na Kazimierz, gdzie obrócił w popiół ratusz oraz południową i wschodnią część miasta.

W 1555 r. pożar strawił ponad połowę Sukiennic.

Nawet nie będę wyliczać wszystkich pożarów, paliło się często i wszędzie. Kalendarium dziejów Krakowa jest nimi przepełniony. A gdzie tam jeszcze Szwedzi, Moskale....

zdjęcie z audiovis.nac.gov.pl

I tak to oto dochodzimy do najtragiczniejszego pożaru w 1850 r., kiedy to dzięki biurokratycznym zarządzeniom austriackim (w obawie przed rewolucją Austriacy nie pozwalały strażakowi na wieży Mariackiej bić w dzwon alarmowy) spłonęła trzecia część miasta. A stało się tak za sprawą orzechów włoskich (ciekawe, że po rosyjsku są to orzechy greckie, w przeciwieństwie do wszystkich innych języków słowiańskich... nawet Ukraińcy mają "woloski gorichy" :) )

"Orzechy włoskie potrafią działać jak pociski zapalające i stać się przyczyną zniszczenia 160 domów, czterech kościołów, trzech klasztorów i dwóch pałaców. Właśnie one składowane były w sąsiedztwie tzw. Dolnych Młynów nad Rudawą, które zapaliły się 18 lipca 1850 r.

Niesione przez wiatr rozprzestrzeniły pożar, który przeszedł dalej przez ul. Krupniczą, Planty, ul. Wiślną, Bracką, Grodzką i wiele innych, nie oszczędzając Rynku. Z powodu drewnianej zabudowy miasta, braku straży pożarnej i małej liczby sikawek, krakowianie szybko zrezygnowali z akcji ratunkowej - skupili się na organizacji samosądów nad domniemanymi podpalaczami. "Dzisiejszej nocy sami tylko starozakonni i chłopi z wsi okolicznych ratują miasto" - pisała ówczesna prasa."
"Austriackie gadanie czyli encyklopedia galicyjska", M. Czuma

zdjęcie z audiovis.nac.gov.pl

Helena Modrzejewska w wyniku tego pożaru ( tak a propos' czy ktoś już był w Krzysztoforach na wystawie o niej? jakieś wrażenia ?) jako mała dziewczynka przez długie tygodnie koczowała wraz z matką i innymi krakowianami na łąkach-mokradłach Św. Sebastiana, (teraz tam oczywiście łąk nie ma , ale za to biegnie ul. Sarego).
Szczegółowy przebieg pożaru jest cudnie opisany u przewodnikpokrakowie - 1 część, 2 część i 3 część. Nic dodać nic ująć :)

Później był pożar kawiarni "Drobnerion" na rogu Plant i Szewskiej. Narożny szczyt ówczesnego budynku był ozdobiony symbolicznym czajnikiem z kamienia, który obejmowały w koło języki ognia z płonącego dachu. Tylko i czekać kiedy w czajniku zagotuje się woda! Palił się także budynek teatralny na Rajskiej, w którym wówczas mieściło się kino "Excelsior". Pali się i teraz o czasu do czasu, ale już nie tak groźnie, no i nie musimy biec z beczkami i wiadrami gdyż mamy Krakowską Straż Pożarną, która bardzo szczegółowo przedstawia na swojej stronie historię krakowskich pożarów z ciekawymi zdjęciami ówczesnych strażaków.

Na zdjęciach z audiovis krakowscy strażacy z lat 30-tych, pożar na dachu - ul. Mostowa, pożar w piwnicy na Rynku, a także pocztówki z kawiarnią Drobnera (1885 r. ?) znalezione dawno temu na aukcji allegro (niestety nie ja je kupiłam....).

Ciekawy wodociąg

2009-06-27T17:45:00.006+02:00

W 1858 r. na fali przeobrażania miasta Krakowa, pojawił się ciekawy pomysł instalacji wodociągowej. A mianowicie inżynier Nietrebski postanowił ulokować zbiornik wody na .... wieży Ratuszowej.

Tym sposobem chciał zaradzić dwom bolączkom miasta. Po pierwsze - wodotryski z tego zbiornika miały spłukiwać kanały i ulice, których nie polewano, a zatem były pełne kurzu i śmieci, po drugie - zapewniał, że wieże gumowe przytwierdzone do podziemnej rury będą mogły gasić pożar aż do trzeciego piętra.

A jako, że widma pożarów w dalszym ciągu straszyli krakusów ( wielki pożar w Krakowie był w 1850r. - o tym w następnym poście), to pomysł ten przyjęto z entuzjazmem, lecz na szczęście nie urzeczywistniono (z pewnością, wymówka była uniwersalna - z braku finansów).

Wg. Maria Estreicherówna "Życie towarzyskie Krakowa w latach 1848-1863

(Na zdjęciach z audiovis.nac.gov.pl - awaria sieci wodociągowej w Krakowie w styczniu 1933 r.)

A ja dzięki przewodnikpokrakowie czytam "Wypadek na ulicy Starowiślnej" i smakuje powoli.... ( nie chce jej przeczytać migiem w godzinę, szkoda :) ). Stąd i wodociągi i pożary ....

Po za tym mam nowy nabytek - kiedyś to musieli z dwie-trzy dojne krowy sprzedać, żeby to kupić (teraz takie też są) - a mianowicie mam maszynę do szycia. Póki co nic mi nie wychodzi, ale postów o dawnym szyciu i modzie będzie zapewne przez to więcej :)

Świetny przybytku, gdzie przed laty wielowładne jaśniały królów majestaty...

2009-06-21T21:59:00.021+02:00

"W roku 1367 r. Kazimierz Wielki nie chcąc się dalszemi przejażdżkami do Nicpołomskiego zamku od prac publicznych odrywać, kazał sobie zbudować w Łobzowie letnie z drzewa mieszkanie, i tam z upodobaniem przepędzał chwile od pracy i od królewskich trosków wolne.

Niektórzy twierdzą, iż w tem wiejskiem ustroniu, wytwarzał zbawienne pomysły do urządzenia państwa, a inni złośliwi, odsłaniając odwrotną stronę znakomitych wielkiego króla przymiotów, pomawiają go o naganne w Łobzowie miłostki z Rokiczanką a później z piękną żydówką Esterą, której mogiłę (jeżeli nią jest rzeczywiście) w środku ogrodu podanie dziś jeszcze wskazuje."Kraków przed czterdziestą laty" Wielogłowski Walery, Kraków, 1871.

Żydówka Estera Małach - wg. legendy w wielkiej rozpaczy spowodowanej
niestałością uczuć ukochanego popełniła samobójstwo, rzucając się z okna zamkowej wieży w Łobzowie. Pochowano ją na terenie parku w pobliżu zameczku. Z woli króla usypano na jej grobie kopiec. Kopiec ten, nazwany kopcem Esterki, miał wysokość około 8 m, a średnica prze ziemi wynosiła ok. 29 m.

Zamek Łobzowski - pod koniec XIV w. stanowiła trzy kondygnacyjna, ozdobna wieża mieszkalna, na rzucie kwadratu, opasana czworobocznym murem obronnym, otoczona fosą z przepływającą wodą doprowadzoną z Młynówki Królewskiej. Posiadłość Kazimierza Wielkiego była wielokrotnie rozbudowywana przez znakomitych architektów Santiego Gucciego i Giovanniego Trevano.

Otaczające ogrody, pośrodku których był Kopiec Esterki, początkowo utrzymane były w stylu gotyckim, później renesansowym, wreszcie barokowym, a sama królewska pałacowo-ogrodowa rezydencja była pierwszą tego rodzaju w ówczesnej Polsce. Z siedzibą w Łobzowie związana jest także romantyczna opowieść o królowej Jadwidze:

"W tym-tu mieyscu, lub w pobliskich chatach ukrywał się w r. i586 Wilhelm xiąże Austryacki, narzeczony Jadwigi krolowey polskiey, w czasie uroczystości wiazdu Władysława Jagiełły do Krakowa, chrztu, koronacyi i zaślubienia królewskiego: a nawet w pewnym razie gdy go śpiegowie szukali, siedząc w kominie na zasadzoney tam belce, pilność ich omylił."
"Kraków przed czterdziestą laty" Wielogłowski Walery, Kraków, 1871.

W łobzowskim pałacu urodził się syn królewski - Władysław IV. W wieku XVI i XVII z Łobzowa wyruszały paradne orszaki królewskie, by odbywać uroczyste wjazdy do miasta, związane z koronacjami, zaślubinami, pogrzebami lub sukcesami militarnymi.

Tu witano Bonę Sforza, Annę Austriacką i wiele innych znakomitych osobistości. Niestety, podczas potopu szwedzkiego pałac został obrabowany i spalony. Odbudował go król Jan III Sobieski. To tu właśnie był postawiony namiot Wielkiego Wezyra, gdzie Sobieski przed wyprawą na Wiedeń skoncentrował ponad 22 tysiące wojska.

To właśnie ten pałac posłużył mu za wzór dla rezydencji w Wilanowie.

Opis ogrodu z tamtego czasu podaje, że pełen był on nie tylko pięknych, drzew i krzewów, ziół, a w altanach można było odpocząć przy fontannach i kolumnach. Za Sasów ogród wraz z pałacem był mocno zniszczony.
Pierwsze prace konserwatorskie zaczęła Akademia Krakowska, której pałac przekazał ostatni król Polski - Stanisław August Poniatowski. Otoczenie przekształcono w ogród botaniczny. Niestety, po zaborach pałac popadł w ruinę.

Za czasów Rzeczpospolitej Krakowskiej wyremontowano skrzydło południowe kosztem rozbiórki pozostałych. Uporządkowano ogród, a jego część przekształcono w park. Stał się on modnym miejscem spacerów i wycieczek. W odnowionym pałacu, nowy właściciel - Towarzystwo Strzeleckie organizował nie tylko spotkania, ale i uczty królewskie.

I teraz przechodzimy do najsmutniejszej części

Po upadku Rzeczypospolitej Krakowskiej Austriacy zrobili tu najpierw magazyny, a potem w 1850 r. zbudowali Szkolę Kadetów ( wykorzystując pozostałości murów zrujnowanego pałacu).

Zachowali jednak park, który był także w międzywojniu. W tym samym czasie mieścił się tutaj także najpierw Korpus Kadetów, a później Szkoła Podchorążych Piechoty. Podczas okupacji niemieckiej były prowadzone prace przy budowie nowej drogi przed pałacem, lecz nie doprowadziło do takiej dewastacji jaka miała miejsce później. Tutaj koniecznie muszę przytoczyć słowa ze spacerownika "Gazety Wyborczej":

"W latach 50. ubiegłego wieku Ludowe Wojsko Polskie przystąpiło do budowy stadionu WKS Wawel. (świadectwo pochodzi z opowieści Ś.P. prof. Janusza Bogdanowskiego).

Oczywiście w tamtych czasach wszystko co wojskowe, nawet budowa stadionu, okryte było tajemnicą wojskową o stalinowskim rygorze.

Niemniej jednak wojewódzkiemu konserwatorowi zabytków (p. Dutkiewicz) udało się zmylić czujność strażników i wszedł na teren budowy jako osoba urzędowa:

- Panie pułkowniku? A co się stało z kopcem Esterki?

- Ten pagórek? Spychacze wyrównały. Ale jak pan chce, to ja panu taki kopiec zaraz usypię albo i dwa. Tylko niech Pan pokaże gdzie..."

Takim to sposobem zdewastowano bowiem nie tylko tajemniczy kopiec Esterki, ale także przepiękny ogród, zasypano XIV-wieczną Młynówkę Królewską, doprowadzając zarazem do ginięcia grabowego starodrzewu.

Teraz na części parku znajduje na stacja benzynowa.....

To przykre, ale ja tylko dziś dowiedziałam się o tej smutnej historii i to za sprawą ciut ckliwego wierszu jakiegoś podrzędnego poety....

A przecież przez 4 lata mieszkania w akademiku "Piast" przechodziłam tam codziennie!!!

Smutne.....

Na koniec Kopiec Esterki rysunek F. P. Usenera z 1805 r.

Projekt rekompozycji ogrodu w niezbyt zadowalającej jakości (1990 r. - chyba nic z tego ....)

I taki to przygnębiający widok (mapa z końca XVIII w. i google maps)

Krakowski tramwaj

2009-06-20T16:28:00.016+02:00

Dzieje krakowskiego tramwaju (oczywiście początkowo konnego), rozpoczynają się w 1881 r. Pierwsza linia biegła z dworca kolejowego przez Bramę Floriańską, Rynek, Grodzką, Krakowską do mostu Podgórskiego.

Pięć lat później uruchomiono linię numer dwa, która łączyła Park Krakowski z Rynkiem.

Wraz z uruchomieniem pierwszej elektrowni miejskiej pojawiły się i pierwsze tramwaje elektryczne.

"Pojawienie się pierwszego tramwaju elektrycznego jest w Krakowie wydarzeniem na miarę sensacji, a wśród gapiów, tworzących niemal szpalery wzdłuż trasy, słyszy się komentarze, że nowy tramwaj jest zawieszony na drucie. "Stanisław Broniewski

(Tego samego dnia 16.3.1901 odbyła się też w nowym teatrze premiera "Wesela" Wyspiańskiego - ciekawe czy miała tylu samo widzów.....)

audiovis.nac.gov.pl

Przedsiębiorstwo kolei elektrycznych, by powiększyć swoją sieć, musiało toczyć ostre walki z właścicielami kamienic. Nie chcieli oni się zgodzić na zakotwiczenie drutów, gdyż wg nich powodowało to hałas, wstrząsy budynku, a przede wszystkim taki drut będzie ściągał pioruny. Nie pozostawało nic innego jak stawianie słupów obok tych kamienic. Słupy te stały się szybko ulubionym miejscem piesków i pijaków (solidne oparcie :)).
Wraz z pojawieniem się tramwaju elektrycznego pojawił się też problem zagrożenia zburzenia Bramy Floriańskiej, gdyż teraz tramwaj z pudłem elektrycznym ledwo się mieścił pod łukiem. Dzięki Bogu tak się nie stało, gdyż miłośnicy zabytków wymyślili na to najprostsze z możliwych rozwiązanie: po prostu obniżono poziom ulicy o kilkadziesiąt cm.

audiovis.nac.gov.pl

Po roku powstały jeszcze trzy linie: trójka - z ul. Dietla przez Starowiślną do Rynku Głownego (a później do dworca towarowego), czwórka - Rynek, Szewska, Podwale, Wolska do parku Jordana, piątka - z ul. Długiej przez Rynek Główny do Zwierzynieckiej. Wszystkie więc linie przebiegały przez Rynek, a naprzeciw wylotu Siennej ustawiono poczekalnię z kasą biletową.

W czasie I wojny światowej konduktorami zaczęły być kobiety, które w drodze na Salwator (tam biegła pierwsza linia normalnotorowa (poprzednie były wąskotorowe) - Salwator -Rynek Podgórski, a także kolejna linia Salwator -Kamienna (dworzec towarowy)) przed mostem na Rudawie wyskakiwały z dojeżdżającego tramwaju, aby łyknąć herbaty (lub czegoś mocniejszego na rozgrzewkę) w restauracji "Pod elektryczną dziewczyną" :) Cóż za cudowna nazwa dla takiego lokalu!!!

audiovis.nac.gov.pl

Jazda tramwajem była tania, jedyne 12 halerzy za przejazd "jednej sekcyi" w pierwszej klasie, jako że wnętrze pojazdu dzieliło się na dwie klasy. Klasa druga miała zwyczajne ławki aż na ośmiu pasażerów, a pierwsza sześć siedzeń obite czerwonym pluszem.

Cóż, później krakowskie tramwaje czekał inny, okropny podział ...

audiovis.nac.gov.pl

Gdy tramwaj docierał do pętli "pan motorowy zakręcał kolbę hamulca, brał linkę drążka zakończonego w górze rolką biegnącą po przewodzie, drugą ręką zdejmował tarczę z czerwoną szybką tylnej latarni i przenosił je na drugą stronę pojazdu. Przed ruszeniem w drogę powrotną należało jeszcze przestawić "furtki", ażurowe kratownice zamykające wejścia na pomosty z prawej strony, jako że obowiązywał ruch lewostronny ". Stanisław Broniewski "Igraszki..."

A teraz parę obrazków dla tych , którzy ciągle narzekają na tłok ... w dawnym Krakowie było gorzej :)

audiovis.nac.gov.pl

I częste były takie to wypadki ...

audiovis.nac.gov.pl

Zdjęcia jak zawsze pochodzą z audiovis.nac.gov.pl

W pamięci i na zdjęciach

2009-06-19T00:12:00.017+02:00

Ciągle szukam czegoś na temat Rożnowskiego i jego willi.

(obok na pierwszym planie statek pasażerski "Światowid")

Najbardziej interesował mnie powód przejęcia budowli przez Skarb Państwa. Co się stało, że tak zamożna rodzina po zaledwie 30 latach zamieszkania, straciła ten przepiękny "zameczek".

Fakty: (dziękuje Anonimowi za dokładniejsze informacje!)

- Stanisław Rożnowski był właścicielem Parowej fabryki mydła na ul. Pędzichów 9-11 (Fabryka ta istniała od 1874 r.). Po jego śmierci, wdowie pomaga Jan Rożnowski.

- Jan Rożnowski w 1918 r. wraz z Bronisławem Różeckim tworzą spółkę "Towarzystwo Akcyjne -Mydło", później buduje fabrykę mydła w Trzebini. To stamtąd wywodzi się po dziś dzień chwalone za łagodne ph, hit PRLu - mydło "Biały jeleń".

("Nazwa "Biały Jeleń" nawiązuje do legendy o Św. Hubercie, któremu w czasie polowania ukazał się biały jeleń z krzyżem między rogami. Głowa takiego jelenia wytłoczona była na jednym z boków kostki mydła. W okresie powojennym krzyż z poroża został usunięty." - Wiki).

Tamże produkowano mydło "Lux", proszek "Radion" i podobne ówczesne gospodarcze nowinki.

Teraźniejszy "Biały jeleń" jest wytwarzany przez Pollenę-Ostrzeszów i uwielbiają go manualnie uzdolnione, jako że służy dobrą bazą do robienia różnego rodzaju smakowitych mydełek. (Więcej informacji na ten temat na forum Craftladies).

Ale powróćmy do Rożnowskich. Okazuje się za tym, że (wg strony krakowskich strażaków), w 1922 r. wybucha w Krakowie groźny pożar, który niszczy między innymi fabrykę mydła Rożnowskiego.

Domysły: Czyżby to wtedy Rożnowscy popadli w bankructwo i musieli się wyrzec willi na rzecz Skarbu Państwa??? Może ktoś posiada jakiekolwiek informacje na ten temat?

A teraz nie pozostaje nic innego jak podziwianie cyplu i rezydencji na zdjęciach znalezionych na audiovis.nac.gov.pl.

Widok z Wawelu

Powódź w 1925 r.

Przecudne magiczne zdjęcie, nieprawdaż?

I na koniec reklama Fabryki Rożnowskiego ze Skorowidza Przemysłowo-Handlowego Królewstwa Galicji z 1906 r.

Kąpiel w dawnym Krakowie

2009-06-17T00:11:00.017+02:00

W lecie korzystano z kąpieli wiślanej, jako, że wówczas korytem Wisły płynęła jeszcze prawdziwa, czysta woda i Wisła zasługiwała naprawdę na miano "modrej".

Oczywiście kąpiele wiślane były najczęściej rozdzielno-płciowe. Dla mężczyzn zlokalizowane za rogatką zwierzyniecką, tzn powyżej mostu Dębnickiego i na Dębnikach naprzeciw Wawelu, koło nie istniejącej już willi Rożnowskich.

Dla pań natomiast już w roku 1875 założono kąpielisko na Groblach, poniżej ujścia Rudawy. Nie było oczywiście mowy o damskiej kąpieli na otwartej przestrzeni.

"Na przycumowanych na brzegu galarach stały z desek sklecone szaleciki-garderoby, z których schodziło się przez burtę wprost do koszykowego kojca, rozmiaru nieco większej szafy, w którym dama obuta w łykowe pantofle, odziana w długą do kostek kąpielową koszulę, mogła, wydając serię achochowatych okrzyków zanurzyć się w pozycji półkucznej.

Koszula tworzyła na wodzie piękny kolorowy balon spod którego wydobywały się z bulgotem bańki powietrza. Stroju dopełniał ceratowy czepek, pod którym musiała się schować cała nader bujna fryzura."
Taki strój obowiązywał jeszcze w początku XX wieku, a pierwsze kostiumy trykotowe, które dotarły do nas z Ostendy, Riviery francuskiej lansowały oczywiście kobiety ryzykujące swym dobrym imieniem.

- "Willa Rożnowskich - krótko po powstaniu mostu w roku 1891 Ida i Edward Rożnowscy zbudowali na cyplu dębnickim rozległą willę. Przedstawia ją w całej okazałości widokówka wydana przez Wydawnictwo Salonu Malarzy Polskich w Krakowie w roku 1914.

Tę imponujących rozmiarów budowę wzniesiono na nieregularnym planie: trzykondygnacyjna, wschodnia część połączona była dwupiętrową przełączką, ze zwróconą w kierunku północno zachodnim wieżą, zwieńczoną dachem w kształcie czworobocznego ostrosłupa. Całość utrzymana w modnej manierze neogotyckiej, otrzymała elewację z czerwonej, surowej cegły.

O wysokości budynku niech świadczy to, iż dach wieży górował wyraźnie nad murem okalającym wawelskie wzgórze. W gruncie rzeczy gabaryty willi były dość brutalną ingerencją w krajobraz najbliższego otoczenia Wawelu, ale na terenie Dębnik obowiązywała ciągle ustawa budowlana z roku...1786 i wszystko było możliwe.

Trudno dziś dociec, co zadecydowało o lokalizacji tak dużego i kosztownego budynku na niepewnym, zalewowym terenie. Być może to kaprys zamożnego człowieka (Edward Rożnowski wywodził się ze znanej krakowskiej rodziny fabrykantów mydła), chęć posiadania okazałej rezydencji, dębnickiej przeciwwagi dla Wawelu? Około 1920 willa przeszła na własność skarbu państwa i mieściła odtąd Dyrekcję Dróg Wodnych. Kilkakrotnie zmieniał się adres, początkowo Dębniki 15, później ul. Rybacka 14, a w latach 30. ul. Rybacka 2.

Niestety, stojący nad samą Wisłą budynek niszczony był ustawicznie przez ciągłe i długotrwałe wylewy rzeki (m.in. w 1903 i 1925 roku). Po ostatniej wielkiej powodzi w 1934 r. podjęto decyzję o rozbiórce willi. Równocześnie, aby uniknąć niebezpiecznych dla żeglugi zawirowań rzeki i podmywania brzegu wawelskiego, postanowiono skrócić cypel o około 40m. Willę rozebrano ostatecznie w roku 1938. Na jej miejscu powstała plaża „Wawel”, która zniknęła pod wodą po nieszczęsnym spiętrzeniu wód Wisły (podniesienie lustra wody o ok. 3 m w 1965 roku)."

Artykuł Krzysztofa Jakubowskiego z "Dziennika Polskiego" 17.2.2002.

Willa Rożnowskich z lotu ptaka podczas powodzi w 1925 r.

Varia

2009-06-16T23:28:00.004+02:00

Smutny porzucony przeze mnie blog usycha z braku nowych postów....

Cóż miałam prawdziwy zawrót głowy a zainteresowania na pewien czas powędrowały w stronę Wenecji i Toskanii, w której spędziliśmy cudowny tydzień wydłużony w zawojach mózgo-czaso-przestrzennych do granic miesiąca. I jeszcze trzyma mnie Florencja, Medyceusze, renesans, zapach rododendronów przemieszany z drzewami oliwnymi, kawą i lodami :)

Zdjęcia na picasie.

Wędrując tak sobie po tych pra-starych miejscach, połykając sztukę na każdym calu i gubiąc się w historiach i legendach, Kraków stawał się zbyt prowincjonalny, zbyt swojski, ... i gdzieś tam jednak nudny.... (ups..)
Wystarczyło wrócić i znów zachwyt!!! Ileż tu zieleni, cienia, ochłody! Przepięknych kamiennic, cudownie zaniedbanych godeł, witraży, wspomnień, historyjek i ... spokoju. Mój Ci on jest :) Może nie ze względu na czas zamieszkania, lecz ilość szufladek na jego temat, które już są w mojej wyobraźni. Dobre uczucie :)

Kino w dawnym Krakowie, lata 20-te

2009-02-21T16:22:00.015+01:00

Niesamowicie ucieszył mnie fakt, że od marca wraca na mapę krakowskich kin założona w 1912 roku "Uciecha". Będzie to teraz kino studyjne, udostępniające swoje wnętrza także dla potrzeb spektakli teatralnych sprowadzanych z całej Polski. Do przeczytania artykuł w "Gazecie Wyborczej" Kinoteatr pełen uciech powraca.

Niegdyś właśnie tam przed seansem filmowym, przed ekranem, dla urozmaicenia występowali artyści cyrkowi, kabaretowi. Będzie to piękny powrót do korzeni.

Reklama kina z lat 20-tych:

Z pewnością w repertuarze tego kina był popularny w latach 1928-29 film Ryszarda Eichberga z Anną May Wong "Brudne pieniądze".

O aktorce - Chince wygnanej z Holywood, pisały wszystkie ówczesne przeglądy filmowe. Artykuł z biuletynu filmowego Teatru Świetlnego "Słońce" (Poznań).

(pisownia oryginalna)

"Ryszard Eichberg, jeden z szeregu najsławniejszych realizatorów i znawca psychiki publiczności kinowej, posiada poza wiedzą fachową, talent specjalny do wynajdywania gwiazd filmowych.

(obok kadry z filmu).

W najnowszem swojem arcydziele ,,Brudne pieniądze", podług pomysłu znanego pisarza dra Karola Yollmoellera, ukaże nam Eichberg prześliczną Chinkę z Hollywood; znaną nam już z obrazów amerykańskich, której talentu realizatorzy nowego świata nie umieli dotychczas, niestety, wyzyskać, nie powierzając jej odpowiednich ról.

Anna May Wong, urodzona w Los Angelos w Kalifornji, z rodziców Chińczyków, osiadłych od szeregu lat w Ameryce, dotychczas jeszcze nie odwiedziła swej ojczyzny, której bezustanne zamieszki polityczne i wojna domowa nie zbyt zachęcają do zwiedzania. Anna May Wong, oprócz rodzinnym, włada świetnie językiem angielskim. Na razie angażowano Annę May Wong na przeciąg dwóch miesięcy do powyżej wymienionego obrazu. Jest nadzieja jednak, iż uda się ją pozyskać na dłużej. Urocza i młodziuchna tragiczka, zdobyła przebojem sympatję publiczności europejskiej, fotografje jej zdobią wszystkie pisma ilustrowane, a podwieczorkiem, wydanym dla prasy i zaproszonych gości ze świata artystycznego zawojowała nawet najoporniejszych. Urocza Chineczka zjawiła się wśród swoich gości, ubrana w strój narodowy (kaftan i szarawarki), z pąsowego brokatu, haftowanego bogato złotem i miała małą przemowę w języku chińskim, powtórzoną następnie po angielsku, w której, witając swych gości i dziękując za uczyniony jej zaszczyt, zapewnia, że starać się będzie o pozyskanie i utrzymanie sympatji mieszkańców Europy, której jest obecnie chwilową tylko mieszkanką. Mowę pięknej „laleczki" przyjęto huraganem aplauzów, poczem Anna May Wong osobiście rozdawała herbatę, przyrządzoną na sposób chiński.

Jesteśmy przekonani, że urocza ,,chińska laleczka" swą mistrzowska kreacją w „Brudnych pieniądzach" podbije sobie również cała Polskę i niedługo i u nas mieć będzie miljony entuzjastów i wielbicieli."

Anna May Wong (1905-1961) przez większość swojego życia była dyskryminowana z powodu swojego chińskiego pochodzenia. Jej filmy były cenzurowane, otzrymywała ona także o wiele niższe gaże (za główną rolę w filmie jej płacono ok. 6 tys. dolarów, przy czym np. Marlene Dietrich za mniej kasowe filmy - ponad 70 tys.)
W latach 30-tych w Stanach Zjednoczonych zaczął obowiązywać nowy kodeks filmowy, zaczęła obowiązywać tzw: "czystość rasowa w melodramatach". Anna Maya była zmuszona do ponownego wyjazdu, tym razem do Anglii.
Jej kariera zaczęła gasnąć wraz z nadejściem II wojny światowej. Ostatni raz ukazała się na ekranach kina w 1960 r. w filmie "Portret w czerni". Zmarła rok później na zawał serca.
Jako że aż do 1948 w Stanach Zjednoczonych były zakazane mieszane małżeństwa, Anna Maya nigdy nie była zamężna. Jej największą miłością pozostał angielski pisarz, scenarzysta - Eric Maschwitz.

Ciekawy artykuł na jej temat na łamach "The Times": "Anna May Wong did it wright".

Moda lata 30-te, część 2

2009-02-01T00:23:00.008+01:00

"Moja Przyjaciółka" 1936 r.
(pisownia oryginalna :) )

Codzienna suknia Pani

"Pani pracująca w biurze, czy Pani domu, spędzająca większą część dnia w czterech ścianach swojego mieszkania, musi być cały dzień ubrana.

Minęły już te czasy, kiedy pani domu chodziła do obiadu w szlafroku, nieumyta i nieuczesana, w przydeptanych pantoflach. Dziś trzeba być ubraną, taka jest moda i to moda tym razem wyraźnie słuszna, wyraźnie rozsądna.

Typ domowej sukienki nie różni się niczem od sukienek do biura. Są to suknie z wełen o kroju prostym, angielskim, przybrane efektowną kokardą taftową, białym garniturkiem, składającym się z kołnierzyka i mankiecików, efektownym paskiem, czy guzikami. O ile chcemy, aby te sukienki wyglądały elegancko, muszą one być zrobione z materiału w wysokim gatunku i dobrze uszyte, sharmonizowane do koloru sukienki, pończoch, pantofli i torebki podniesie ich elegancję.

W takiej sukni pani prosto z biura może iść z wizytą, może na upartego iść nawet do teatru. Zresztą coraz częściej zauważyć można w teatrze panie ubrane skromnie, właśnie w domowe wełniane sukienki. Może to i słusznie, z pewnego punktu widzenia. Teatr nie jest przecież świętem, jest taką samą kulturalną strawą, jak książka, więc dlaczego stroić się i upiększać specjalnie."

A teraz jak? Znowu wróciły szlafroki i przydeptane pantofle? Chociaż może jeszcze gorzej - teraz mamy dresy. I teatr niestety znowu jest świętem, chociaż nikt już się nie stroi ...

Powróćmy jak za dawnych lat...

2009-01-11T22:18:00.003+01:00

Ten filmik stanie się "mottem" tego blogu. Przepiękne zdjęcia, unikalne, a najważniejsze w tle, oprócz zabytków jest mnóstwo ówczesnych mieszkańców Krakowa!
Eh, maszynę czasu potrzebuję koniecznie za wszelką cenę!!!
Ileż to razy chodząc po Rynku i okolicach wyobrażałam że teraz nie XXI w., a początki XX, a ja - to nie ja tylko ... (i tutaj w zależności od nastroju przebierałam wśród postaci żeńskich i męskich ówczesnej, że tak powiem - bohemy).
Ten blog to nic innego niż przedłużenie tych ulotnych momentów załamania świadomości...

Kraków lata 20-te

Wizyta regenta austriackiego Miklós Horthy w Krakowie

2009-01-11T17:47:00.004+01:00

"W 1938 r. regent przybył pociągiem do Krakowa wraz z najstarszym synem Stefanem. W Krakowie, chlebem i solą przywitał ich Prezydent Mościcki oraz prezydent miasta Krakowa Mieczysław Kaplicki (dawny legionista, który bardzo zasłużył się dla unowocześnienia miasta). Horthy wspomina przejazd w samochodzie otwartym ulicami Krakowa, gdzie spotkał się z ciepłym przyjęciem. Celem zaproszenia go do Polski była próba wybadania stanowiska Węgier wobec poczynań Niemiec (w tym kwestii Gdańska). Rozmawiał on z Mościckim, Rydzem - Śmigłym, Beckiem i Sosnkowskim. Na filmie Horthy wraz z Prezydentem Mościckim jadą na Wawel uliczkami Krakowa.

Eskortę samochodu prowadzi 8 pułk ułanów z Krakowa. Piechota to prawdopodobnie 20 pułk piechoty, możliwe, że powiększony.

Początek to ul. Basztowa, potem Brama Floriańska, Rynek Główny (pomnik A.Mickiewicza), Barbakan, wjazd na Wawel, wejście do Katedry Wawelskiej, zgrupowanie na Basztowej, ul. Floriańska do Rynku Głównego (w oddali widać Kościół Mariacki), znowu Rynek Główny, przejazd obok kościoła św. Wojciecha, potem chyba pl. Matejki i wjazd na Wawel."

by pathe39

Miklos Horthy
(1868-1957)
Austro-węgierski admirał i węgierski polityk. W 1918 roku został nawet naczelnym dowódcą całej floty cesarsko-królewskiej. Pokonał komunistyczną republikę rad w 1919 roku, jaka zagnieździła się w Budapeszcie, zamieniając życie Węgrów w krwawy koszmar. Od 1920 roku regent Królestwa – zapewnił krajowi stabilność w niezwykle ciężkim momencie dziejowym, kiedy Węgry traciły, na mocy traktatów z Petit Trianon kończących I wojnę światową, większość swojego terytorium. Umiejętnie lawirował wobec narastającej potęgi III Rzeszy i bezczynności Wielkiej Brytanii i Francji. Zmuszony do sojuszu z III Rzeszą (po opuszczeniu go przez zachodnie mocarstwa, na które zawsze można liczyć). W 1944 roku podjął próbę zawarcia pokoju z aliantami (którzy go wcześniej popchnęli w łapy nazistów) w wyniku czego został usunięty przez Niemców z urzędu. Zmarł w 1957 roku na emigracji w Portugalii.

(Miklos Horthy z rodziną)

Admirał Horthy po klęsce wrześniowej nadal uznawał państwo polskie, na terenie Węgier były polskie placówki dyplomatyczne, a szeroki strumień uchodźców do armii polskiej we Francji (teoretycznie wroga Węgier) płynął nieprzerwanie. We wrześniu 1939 roku zabronił przechodzenia wojskom niemieckim przez węgierskie terytorium.

więcej w Wikipedii

Blog o Miklósie Horthy po węgiersku :)

Rady gospodyni "krakowskiej"

2009-01-10T22:52:00.008+01:00

Trafiłam na ciekawe kalendarze dla gospodyń z końca XIX w. Rady i przepisy kulinarne jak najbardziej są aktualne i teraz. Po świętach cytrusy w sklepach w dalszym ciągu są tanie, dlatego też proponuję Wam przepis na:

Gorzką pomarańczową wódkę

"W czasie wielkiej obfitości pomarańcz można jo do wszystkiego zużytkować. Przypominamy zabiegłym gosposiom, iż to czas przygotowania likieru pomarańczowego, teraz zaś podajemy tu bardzo łatwy sposób zrobienia wybornej a ulubionej wódki. Wlać w gąsiorek kwartę spirytusu najlepszego, używanego do likierów, dolać do tego pół kwarty czystej miękkiej wody i w ten gąsiorek kłaść w miarę używania pomarańcz, skrawane żółto skórki, bez spodniej białej skóry; do tej ilości wódki nie można więcej jak z 10 pomarańcz użyć skórek. Gąsiorek stać powinien w cieniu bez światła dni 8 do 10, wtedy zlać płyn, cedząc go od razu przez cienki muślin do butelek. Gdyby się okazało, że za wiele ma goryczy, dolać jeszcze pól kwarty spirytusu zmieszanego z kwaterką wody, butelki zakorkować i po czterech tygodniach używać. Uwaga. Nigdy nie należy skórek moczyć w czystym spirytusie, gdyż z powodu wydzielonego olejku z pomarańcz, dobierając go potem wodą, zbieleje jak mleko i tylko bardzo starannem filtrowaniem powraca mu się klarowność, czego uniknąć można, dobierając w połowie spirytus wodą. Doświadczałam tego kilkakrotnie.
L.Ć."

Odnośnie reklamy:

W Izdebniku znajdowała się kiedyś słynna na całą Galicję i resztę Austro-Węgier wytwórnia alkoholi gatunkowych. Była nazywaną fabryką wódek zdrowotnych, a jej produkty to powszechnie znane jarzębiaki. Założycielem tej firmy był przedstawiciel cesarskiego rodu Habsburgów - arcyksiążę Rainer. W latach trzydziestych XX w. fabryka, jak i cały klucz majątków ziemskich (Izdebnik, Zakrzów, Jastrzębie), zostały zakupione przez Zygmunta Lewakowskiego, senatora II RP.
W Izdebniku znajduje się także budynek austriackiej poczty konnej z 1780 r.
Ciekawy artykuł o tym jaki alkohol pito w Małopolsce, możemy znaleźć na łamach "Gazety Wyborczej"
Poniżej znaleziona na stronach aukcji allegro butelka Koniferynki (likier ziołowy z dodatkiem jarzębiny, ziół i młodych pędów sosny)

Milicya galicyjska

2009-01-08T22:58:00.005+01:00

"Mylność przysłowia. Zwykle mówią: „Suknia nie czyni człowieka" — a tu się przeciwnie pokazuje. Milicya krakowska, po rozpuszczeniu jej w r. 1836 na nowo zbierająca się, nosiła dotąd mundury krótkie, czyli kurtki granatowe z niebieskiemi wyłogami i kołnierzem. Teraz, aby jej odjąć wszelkie podobieństwo, że to są żołnierze (a do tego Polacy), z jakiejś woli wyższej postanowiono i nakazano, aby milicyę tę ubrać we fraki niemieckim krojem, z długiemi polami, i tak już jest ubrana. A zatem widać, że są niektórzy, co wierzą w to, że nie serce, ale kusy ubiór stanowi żołnierza. Mogą już spać spokojnie ci, którzy się bali kusej kurtki, po tej jej reformie."

Wspomnienia Ambrożego Grabowskiego. T. 1

W Wolnym Mieście Kraków funkcje policyjne w ramach Dyrekcji Policji pełniło 500 milicjantów i 40 konnych żandarmów. W 1817 roku milicję podzielono na ruchomą (pełniącą służbę policyjną) oraz nieruchomą (pełniącą służbę wartowniczą i honorową). Żandarmeria zajmowała się wykrywaniem zbrodni i ciężkich przestępstw, aresztowaniem sprawców schwytanych na gorącym
uczynku, zapobieganiem żebractwu i włóczęgostwu, ochroną własności i bezpieczeństwem
mieszkańców, zapobieganiem i likwidowaniem nielegalnych zgromadzeń. Na podstawie specjalnego zezwolenia mogli dokonywać rewizji (jedynie w dzień, a w nocy tylko w sytuacjach nie cierpiących zwłoki).
W żandarmerii obowiązywały ściśle określone warunki przyjęcia do tej formacji. Kandydatem musiał być mężczyzna w wieku 25-40 lat, o wzroście minimum 5 stóp i 4 cale, który odsłużył 6 lat w wojsku lub 5 lata w milicji, umiejący czytać i pisać po polsku. Kandydat musiał być człowiekiem poważnym, postępować zgodnie z zasadami moralności chrześcijańskiej, unikać hazardu, pijaństwa i nierządu. Nie mógł (podobnie jak jego żona) prowadzić szynku lub zakładu rzemieślniczego.

W 1849 roku w trakcie reorganizacji służb policyjnych Austrii, żandarmeria krakowska została
wchłonięta przez austriacką, co też i opisuje Ambroży Grabowski.

Byt w dawnym Krakowie

2009-01-08T20:41:00.003+01:00

Leówki :) - szalety publiczne (z uwagi na przyzwoitość wyłącznie miejskie), których inicjatorem był prezydent Krakowa prof. Juliusz Leo. Powstanie szaletów wiązało się z procesem europeizacji miasta. Odrzucono sugestię, by podobnie jak wcześniej w Wiedniu - funkcję szaletu publicznego dla oszczędności pełnił funkcjonariusz magistracki, osłaniając klienta szeroko rozpostartym płaszczem :)

wg. Mieczysław Czuma & Leszek Mazan "Austriackie gadanie, czyli Encyklopedia Galicyjska"

Moda lat 30-tych w Polsce

2009-01-04T19:27:00.009+01:00

Po wielkim kryzysie 1929 roku, którego skutki boleśnie odczuła również Polska, zmieniła się damska moda a także niektóre kobiece obyczaje. „Wyzwoloną chłopczycę”, szalejącą na dansingach, zastąpiła w następnej dekadzie kobieta dystyngowana, przestrzegająca w zachowaniu i sposobie ubierania towarzyskich konwenansów.
(Na zdjęciu jesienna kolekcja z 1930 r. Philippe et Gaston)

Moda lat trzydziestych podkreślała w sylwetce, ubiorach i dodatkach naturalne walory kobiecości. Stroje były zróżnicowane w zależności od przeznaczenia, ale wszystkie odznaczały się dopasowaniem do figury, podkreśleniem linii ramion, talii i bioder oraz wydłużeniem: w ubiorach codziennych często do połowy łydek, w wieczorowych aż do ziemi.

Na co dzień kobiety najchętniej nosiły kostiumy z żakietem przypominającym męską marynarkę: poszerzonym poduszkami na ramionach, wciętym w talii, z wyłożonymi klapami; towarzyszyła mu wąska spódnica z kontrafałdą lub zaprasowanymi fałdami.

Urozmaiceniem dość surowego kostiumu były jasne bluzki, kamizelki i kobiece dodatki: sztuczne kwiaty, przypinane do klapy żakietu bądź bardzo popularny, narzucany na ramiona kołnierz z lisa. Przywrócone do łask sukienki modelowały figurę precyzyjnymi i skomplikowanymi cięciami.

Lubiono dopasowane bluzki, często dzianinowe, z poszerzonymi górą rękawami oraz opięte na biodrach spódnice.

Suknie wieczorowe były albo bardzo obcisłe, „wężowe”, krojone ze skosu i na ogół pozbawione rękawów, albo z mocno dekoltowanym stanikiem, bolerkiem i sutą, kloszową spódnicą.

Do letnich ubiorów noszono krótsze od nich płaszcze lub pelerynki, a zimą nadal preferowano różnego rodzaju futra, przeważnie o płaskim włosie ( źrebaki, karakuły ).

„Powrót kobiecości” oznaczał także zmianę fryzury – panie nosiły włosy dłuższe, starannie ułożone w pukle i fale, a nienaganny wygląd uczesania zapewniała „wieczna” ondulacja parowa lub elektryczna.

Najmodniejsze były włosy blond, uzyskiwane często przy pomocy płynów rozjaśniających.

Kapelusze, coraz mniejsze i bardziej fantazyjne, miały tak różnorodne kształty, że w 1936 roku stwierdzano: „O jednolitości fasonu w ogóle nie ma mowy. Są kapelusze z filcu o główkach jak meloniki albo w stylu Gainsborough /.../. Jeszcze inne sterczą wysoko nad czołem jak rosyjski kokosznik albo czapka grenadiera. Na rondku krzyżują się zwykle dwa płaskie piórka„. Powróciła moda na woalki przy kapeluszach, dodające kobietom tajemniczości i kryjące mankamenty twarzy.

Pończochy codzienne miały dyskretny, dymny kolor, a do toalet wieczorowych używano cienkich pończoch gazowych.

Obuwie – kryte, z plecionych pasków, ażurowe, często wykonywano z kilku rodzajów i kolorów skór, zamszu lub tkanin; do codziennego ubioru noszono pantofle na wygodnych, słupkowych obcasach, na wieczór zaś na wysokich.

Zazwyczaj komplet z obuwiem stanowiła torebka, podobnie jak skórzane rękawiczki ( krótkie na co dzień, długie poza łokieć na wieczór ) dobrane do przeznaczenia i kolorystyki stroju.

W biżuterii dominowały brosze i klipsy, ale najchętniej zdobiono ubiór, kapelusze czy fryzury ze sztucznymi kwiatami.

Kryzys ekonomiczny wpłynął na wzrost popularności tańszych tkanin, głównie perkali, które Polki chętnie stosowały w codziennych letnich ubiorach.
Wśród tkanin wełnianych prym wiódł angielski tweed, na wieczorowe kreacje tradycyjnie przeznaczano jedwabie. Coraz większym powodzeniem cieszyły się dżerseje, różnego rodzaju dzianiny i gotowe wyroby trykotarskie.
Materiały na letnie suknie i bluzki pokryte były drobnymi, naturalistycznymi wzorami kwiatowymi, zaś w tkaninach wełnianych kratami i kratkami.

Obok koloru czarnego, dominującego w strojach popołudniowych i wieczorowych, oraz białego, odpowiedniego zarówno na dzień, jak i na wieczór, moda lat trzydziestych wprowadzała nasycone, niekiedy nawet jaskrawe barwy, często łączone kontrastowo.

"Elegantki i dżentelmeni", prof. dr hab. Anna Sieradzka

*************************************************************************************

ODNOŚNIE ARTYKUŁU

Atrybuty mody lat 30-tych:

różnego rodzaju futrzane kołnierze
pasek z kontrastową klamrą, podkreślający talię
kokardka na wysokości talii
sztuczne kwiaty
broszki, klipsy

PRZYKŁADOWE SUKIENKI WIECZOROWE

KAPELUSZE

Bolero -manteau z karakułów

BUTY

Piękna para butów z etsy

Z katalogu

Ciekawa stronka z bucikami z lat 30-tych

Zniszczenia wojenne

2009-01-04T18:42:00.007+01:00

"DZIENNIK POLSKI" Nr.1, Niedziela, 4 lutego 1945 r.

Treść artykułu:

"Wskutek wysadzenia w powietrze wiaduktu kolejowego na ul. Kopernika, oddalony zaledwie o kilkadziesiąt metrów dom Tow. Lekarskiego przy ul. Radziwiłłowskiej 4 uległ ciężkiemu uszkodzeniu. Siła wybuchu musiała być wielka, kiedy zniszczyła wszystkie okna i drzwi, zerwała dach, a ściany domu popękały. Słynny witraż St. Wyspiańskiego „Apollo", wyobrażający system astralny Kopernika, uległ prawie całkowitemu zniszczeniu.

Dziś wnętrze domu Tow. Lekarskiego znajduje się. w stanie godnym pożałowania. Jedynie cenna biblioteka z zakresu medycyny, obejmująca kilkanaście tysięcy tomów, ocalała.

Wnętrze domu Tow. Lekarskiego zostało urządzone według projektu St. Wyspiańskiego w roku 1905, dzięki interwencji prof. dr J. Nowaka, gorącego wielbiciela twórczości Wyspiańskiego. Wyspiański projektował tam: klatkę schodową, stylizowane liście kasztanu, krzesła, drzwi i t. d., a przede wszystkim witraż „Apollo".

Witraż ten jednak może być zrekonstruowany, gdyż projekt (akwarela), znajduje się w zbiorach prof. tir J. Nowaka.

G. P."

Odnośnie artykułu:
W 1972 roku zrekonstruowano witraż "Apollo i system słoneczny" wg oryginalnego zachowanego kartonu. Dopiero na początku lat osiemdziesiątych XX wieku, przeprowadzono kompleksową rewaloryzację budynku przywrócono oryginalny wystój wnętrz, a od 1992 roku kamienica przy ulicy Radziwiłłowskiej 4 stała się ponownie własnością Towarzystwa Lekarskiego.

Dom Lekarski w Wikipedii

Wnętrze Domu Lekarskiego

Witraż Apollo

Słodycz Krakowa cz.2

2009-01-04T16:36:00.015+01:00

Jako że kasztany z poprzedniego postu kupowano także i w cukierniach, tchnęło to mnie na kontynuowanie opowieści o słodyczach Krakowa.

Małopolska Biblioteka Cyfrowa

Cukiernia Maurizia (Redolfi)

"Punkt szczytowy frekwencji przypadał tu na godziny popołudniowe, gdy mniej lub bardziej z "Czasem" spowinowacone towarzystwo zamawiało firmową czekoladę, słynną firmową morelówkę lub dereniówkę, które przegryzało się równie słynnymi pasztecikami. Również cukry, zwłaszcza pomadki tej zasłużonej firmy miały ustaloną markę.

Małopolska Biblioteka Cyfrowa

I tak jak w latach międzywojennych należało do najlepszego tonu ofiarować bombonierkę od Wedla, tak wówczas pudełko z nadrukiem firmy Maurizio (dawniej Redolfi) było najbardziej dystyngowanym podarkiem dla odwiedzających gości.
Pewna nader arystokratyczna a nie mniej oszczędna matrona, której Maurizio nie mógł odmówić pustych pudełek na pomadki, napełniała je towarem kupowanym za połowę ceny w drugorzędnej cukierni w Podgórzu. Wiedziała o tym rodzina Mauriziów i bezsilnie bolała nad takim postponowaniem swego imienia." Stanisław Broniewski

Małopolska Biblioteka Cyfrowa

W połowie XIX wieku zabroniono jednak handlu w niedziele, a wtedy był największy ruch w interesie. I wówczas miejsce cukierni zaczęły zajmować kawiarnie. Choć stary Maurizio oświadczył, ze "póki żyw, kawy podawać nie będzie", jego następcy przekształcili cukiernie w jedna ze znanych krakowskich kawiarni.

Teraz w tym samym miejscu ( Rynek 38) mieści się restauracja "Redolfi". Piękny powrót do korzeni. Koniecznie obejrzyjcie galerię zdjęć w sephii.

C.D.N

Reklamy na czekoladowy temat :)

A zimą ...

2008-12-17T22:56:00.008+01:00

A zimą ... Zimą Kraków pachniał pieczonymi kasztanami.... i słychać było ....

" W zimie wszystko znikało, a pojawiały się kramy, kupowało się różnego rodzaju orzechy, a przede wszystkim kasztany. W wielu miejscach, na Rynku po obu stronach Sukiennic i na Małym Rynku czerwieniły się w listopadowe i grudniowe popołudnia graniastego kształtu latarnie, a w okrągłym piecyku zarzył się ogienek, na którym przypalały się smakowite jadalne kasztany...
Były to czasy , gdy niektórzy krakowscy dróżkarze mieli sanie z dzwoniącą uprężą, parującym koniem i derką pachnącą stajnią ...."
Władysław Krygowski

*******************************

KASZTANY JADALNE (Castanea sativa). Owoce drzewa zaliczanego do rodziny bukowatych. Używane powszechnie w kuchniach południowej i środkowej (czytaj: habsburskiej) Europy. W Krakowie z początkiem XIX wieku sprzedawano je głównie pod postacią "marrons glacés", czyli kasztanów glazurowanych, słynęła z nich na przykład cukiernia Redolfiego, potem Maurizia, przy Rynku Głównym 38. W czasach Austro-Węgier kasztany, popularne w całej monarchii, jedzono powszechnie również pod Wawelem. Jeszcze po drugiej wojnie światowej późną jesienią na ulicach miasta można było spotkać sprzedawców piekących kasztany na małych piecykach, a potem pakujących je w gazetowe rożki.

********************************

Pieczone kasztany

Każdy kasztan ponacinać ostrym nożem tak, aby nie wybuchały podczas pieczenia i żeby łatwiej je się później obierało. Kasztany ułożyć na blasze i włożyć do nagrzanego piekarnika (180°C). Piec ok. 1 h (możną wyjąć je i spróbować wcześniej - długość pieczenia zależy od wielkości kasztanów).

Tak upieczone kasztany je się jak orzechy (w konsystencji przypominają ziemniaki, ale w smaku są słodkie i lekko orzechowe).

Zdjęcia pochodzą ze strony audiovis.nac.gov.pl

Zgorszenie w Krakowie

2008-10-07T22:28:00.005+02:00

"9 października 1905 r. najjaśniejsza z gwiazd "Zielonego balonika" - Irena Solska - prywatnie małżonka dyrektora Teatru Miejskiego, pani Irena Solska (ruda, chuda, a w dodatku pochodząca z Warszawy), po premierowym spektaklu kabaretu publicznie zapala papierosa. Zgorszenie, które wstrząśnie miastem będzie tak potężne, że gospodyni pałacu pod Baranami hrabina Stefanowa Potocka już na drugi dzień - gdy tylko odzyska przytomność - osobiście pobiegnie do kościoła Mariackiego, by dać na trze msze za duszę jawnogrzesznicy.
Skandal wywołany przez panią Solską zaćmią dopiero pierwsze damy, które pojawią się na A-B w spodniach... "

wg "To jest Kraków mości książę" Mieczysław Czuma, Michał Koziół, Leszek Mazan

Idę zapalić, skromnie niepublicznie w okienko .... :)
A o Irenie Solskiej możecie znaleźć więcej w teatry.art.pl w jej "Pamiętniku" i "Listach". Polecam!

Dmuchawce latawce .... na Błoniach

2008-08-05T19:02:00.008+02:00

"Historia owego jednego z najstarszych przyrządów latających cięższych od powietrza sięga około 200 lat przed naszą erą, a jego ojczyzną są Chiny. Najdawniejsze wzmianki dotyczą drewnianego latawca-gołębia, skonstruowanego przez Chińczyka Mo Ti. Z Chin latawiec zawędrował za pośrednictwem kupców i marynarzy do Korei, Japonii, na Archipelag Malajski, przez Birmę i Indie do krajów arabskich i Afryki Północnej, aż w końcu w XIV wieku trafił do Europy, a pod koniec XIX stulecia dotarł także do Ameryki i Australii. W Polsce latawce niewątpliwie musiały być znane od czasu najazdu Tatarów, kiedy to w bitwie pod Legnicą w 1241r. stosowane były latawce o smoczych kształtach; pewne informacje przekazane zostały przez rysowników i malarzy - były to latawce w formie dziecięcych zabawek, a te namalowane dane pochodzą z przełomu XVIII i XIX wieku."

Źródło: Wikipedia

Kształt latawca utrzymywał się przez długie lata niemal nie zmieniony.

Był to deltoid, czasem zaokrąglony łukiem w górze z długim ogonem kolorowych papierków.

Zmieniało się tylko jego oblicze. Mimo zamierzchłego chińskiego pochodzenia, rzadko malowany był w smoki, częściej miał oblicze słońca z uśmiechniętą gębą od ucha do ucha. Wnosząca się gwałtownie przed wybuchem pierwszej wojny temperatura uczuć patriotycznych odcisnęła swe piętno również na latawcach, które malowało się wówczas w orły na czerwonym tle, lub nawet wykrawało się jego kontur w kształt orła, a nazwa latawca ustępowała nazwie "orła".
Sekret dobrego lotu latawca leżał w uchwyceniu właściwej proporcji między długością ogona, a punktem zaczepienia sznurka, czyli tak zwanej wagi.
Gdy latawiec wzbijał się wysoko i szybował spokojnie, rozpoczynało się wysyłania poczty. Były to rozcięte krążki z cienkiego kolorowego papieru, nawleczone na sznurek, które wiatr przesuwał ku górze. Trzeba też było niemałej siły i mocnego sznura, aby utrzymać latawiec w garści.
Toteż młodociani konstruktorzy przerzucili się wkrótce na budowę latawców, stawiających mniejszy opór, które dawały się prowadzić na znacznie cieńszej szewskiej nitce. Były to latawce szkrzynkowe z czterema skrzydełkami na krawędziach, nazywane "kaptiwami", od francuskiej nazwy balonów na uwięzi - "captif".
W niedzielne wietrzne przedpołudnia na Błoniach roiło się od latawcowych pilotów.

A było gdzie biegać ......

Błonia ... c.d.n.

Powodzie w dawnym Krakowie, projekt regulacji Wisły

2008-08-03T11:37:00.014+02:00

W czasie częstych powodzi w Krakowie, a nawet przy niewielkim wzniesieniu się poziomu wody, Kraków pływał, a Błonie stawały się wielkim basenem.
Sytuacja ta powtarzała się co kilka lat.

(Na zdjęciu - Ul. Zwierzyniecka podczas powodzi w 1903 r.)

Pomimo nieznacznego obniżenia koryta Wisły w poł. XIX w., każdego niemal bardziej deszczowego lata woda występowała z brzegów, wlewając się w mokradła na Żabim Kruku (Groble) i piętrząc wody Rudawy. Błonia ujęte dwoma ramionami Rudawy i przycięte nieregularną strugą Niecieczy, która zasilała staw zwierzyniecki (stąd też nazwa placu Na Stawach) były szczególnie narażone na zalew.

G woli wiadomości: Błonia tworzą wyraźne zaklęśnięcia terenu, ich średni poziom wg. Eliasza Radzikowskiego wynosił z końcem XIX w. 202 m n.p.m., podczas gdy już poziom Półwsia Zwierzynieckiego był o 5 m, Dębnik o 6, a Kleparza i Rakowic aż o 15 m. wyższy.

(Na zdjęciu ul. Wolska (teraźniejsza ul Piłsudskiego) podczas powodzi w 1903 r. )

Nic więc dziwnego, że w okresie powodzi, całe Błonia zamieniały się w ogromne jezioro, które w listopadzie 1899 roku wlewało się jeszcze w ul. Wolską (teraz ul. Piłsudskiego), a w lipcu 1903 r. można było płynąć łódką niemal do Plant pod Uniwersytetem Jagiellońskim. Po obu stronach ulicy położono na metrowych kobylicach chodniki z desek, na które wychodziło się wprost z okien parterowych mieszkań. U wylotu ul. Wolskiej woda sięgała wysokości dorosłego człowieka. Powódź ta przyniosła miastu straty w wysokości 20 mln koron, co przy budżecie rocznym Krakowa, wynoszącym w tych latach niespełna 3 mln koron, było kwotą ogromną.

Ta klęska powodzi, którą można jedynie porównać z zalewem Krakowa w 1774 r., przyczyniła się niewątpliwie do przyspieszenia realizacji projektów regulacyjnych, które grzęzły dotąd w biurokratycznym podziale kompetencji i wiedeńskiej centralizacji. regulacja i obwałowanie Wisły leżały w gestii władz krajowych i państwowych, przerzucenie biegu Rudawy w obecne koryto należało do kompetencji Wydziału Krajowego, podczas gdy regulacja starej Rudawy zwanej " Piekiełkiem" lub "Ciepłą wodą" należała do kompetencji miasta.

Sprawę regulacji Wisły komplikował dodatkowo plan budowy kanału spławnego Wisła-Odra-Dunaj, który ze sfery ze sfery projektu wykiełkował powoli i utknął ostatecznie na kilku rozkopanych odcinkach między Zatorem a ujściem Wilgi w Ludwinowie, na których w czasach I wony światowej pracowali rosyjscy jeńcy wojenni.

( na zdjęciu Park Jordana podczas powodzi w 1925 r.)

Najraźniej postąpiła sprawa uporządkowania koryta "Ciepłej wody". Założenie w roku 1908 deptaku wraz z nadsypaniem równoległej drogi jezdnej i wykonaniem licznych przepustów, odprowadzających wodę z Błoń do Rudawy, w znacznym stopniu przyczyniło się do ich osuszenia.

W roku 1910 przystąpiono do zasklepienia jej koryta do ulicy Żabiej (obecnie Al. Mickiewicza) poza budynkiem Sokoła, wzdłuż ul Retoryka, aż po ujście jej do Wisły.
W dniu 4 lipca 1910 r. nastąpiło uroczyste "przelanie" Rudawy do obecnego koryta. "Ciepła woda" ciekła jeszcze jako bagnisty strumyk nadal wzdłuż deptaku, pełniąc rolę kolektora, zbierając miejskie ścieki również z dzielnic przez które przepływała królewska Młynówka, to znaczy z Krowodrzy, ul. Łobzowską, Garbarską, między Rajską i Krupniczą, Garncarską, u której wylotu na Wenecji, już zasklepiona wpadała do Rudawy.

Takim o to sposobem uporządkowano Błonia.

Na podstawie: Stanisława Broniewskiego "Igraszki z czasem, czyli minione lata na cenzurowanym".

"Dziennik Salwatorski" o powodziach w Krakowie - "Powodzie w dolinie górnej Wisły"
- część pierwsza - okres do końca średniowiecza
- część druga - okres nowożytny do końca XVIII w.
- część trzecia - wiek XIX

O bulwarach i wałach wiślanych - "Gazeta Wyborcza"

OKI o powodziach w Małopolsce

(Na zdjęciu ul. Smoleńsk - podczas powodzi w 1925 r.)

Na zdjęciu Plac na Groblach podczas powodzi w 1925 r.

Park Jordana

ul. Piłsudskiego

Zdjęcia pochodzą ze strony OKI i NAC - oki.krakow.rzgw.gov.pl
audiovis.nac.gov.pl

Kino w okupowanym Krakowie

2008-07-14T23:18:00.012+02:00

Znowu przeskok w czasie. Cóż to z pewnością wina snu, znowu o jakimś SS-manie. Każdy hindus, na pewno stwierdził by, że poprzednia moja inkarnacja przypadała właśnie na te lata ...
Skąd to się na pewno bierze. ... :) :) :)

Kino w okupowanym Krakowie

Oficjalnym wykładnikiem polityki kulturalnej okupanta w stosunku do Polaków było stanowisko Józefa Goebbelsa, który na konferencji w Łodzi w październiku 1939 r. wystąpił przeciwko wszelkim formom rozrywki dla Polaków, w tym również i kinom. Hans Frank dopuszczał wprawdzie uczęszczanie do kin, jednakże zastrzegał się, że "w grę wchodzić mogą co najwyżej złe filmy, względnie takie, które obrazują wielkość i siłę Rzeszy Niemieckiej".

W Krakowie uruchomiono dla Polaków 6 kin, a dwa "nur fur Deutsche".

Kina dla Polaków w Krakowie w okresie okupacji:
Appollo - ul. Św. Tomasza 11
Atlantic - ul. Stradom 15
Stella - ul. Lubicz 15
Sztuka - ul. Św. Jana 6
Uciecha - ul. Starowiślna 16
Wanda - ul . Św. Gertrudy 5

Kina dla Niemców:
"Scalla" ul.Karmelicka 6 (dziś Teatr Bagatela)
"Urania" - ul . Zwierzyniecka 1 (Filharmonia)

(na zdjęciu obok budynek Teatru Bagatela w międzywojniu).

W repertuarze przeważały mierne filmy niemieckie, wyświetlano również dopuszczone prze cenzurę niemiecka niektóre z przedwojennych filmów polskich. Sporadycznie pojawiały się także pozycje włoskie i hiszpańskie. Powodzeniem cieszyły się głownie filmy polskie - melodramaty (np. "Gehenna" - 1939 r. Michała Waszyńskiego wg. powieści Heleny Mniszek), komedie (np. "Ada to nie wypada" - 1936 Konrada Toma), a zwłaszcza obrazy, których realizację rozpoczęto przed wojną, a ukończono już w czasie okupacji (np. "Żołnierze królowej Madagaskaru" Jerzego Zarzyckiego, lub "Złota maska" Jana Fethke. Z filmów niemieckich wyróżniła polska publiczność wiedeńskie operetki Willi Forsta ("Operetka" -1940, "Wiedeńska krew" - 1942) oraz muzyczne melodramaty z Mariką Rokk ("Kora Terry" - 1939, "Kochaj mnie" - 1942). Zainteresowanie wzbudził również oparty na opowiadaniu Puszkina film "Dunia, córka poczmistrza" (1940) reżyserii Gustava Ucicky'ego, z kreacją Heinricha Goerge'a.
Należy tu podkreślić, że polski ruch podziemny podjął proagandową akcję wymierzoną przeciwko uczęszczaniu do kin. Poprzez tajną prasę kierowano do społeczenstwa apale uświadamiające, że dochody z kin wspierają niemieckie fundusze, a filmy dokumanetalne zawierają falszywą interpretację wydarzeń. Wypisywano również propagandowe hasła na murach (np."Tylko świnie siedzą w kinie, a Polacy w Oświęcimie").

Na podstawie książki Zbiegniewa Wyszyńskiego "Filmowy Kraków 1896-1971".

Kronika filmowa:

"12 września 1939 otwarto kino "Uciecha" dając film "Panna na wydaniu" z Deanną Durbin w roli głównej. (...).
13 września w kinie "Appollo" wyświetlać zaczęto film "Trzej muszkieterowie" z braćmi Ritz w rolach głównych."
Na początku '40 roku kina zaczęto dzielić na niemieckie i polskie i tak w styczniu: " kina "Adria"("Uciecha"???) i "Atlantic" przeznaczono tylko dla Niemców.
W lutym (23.II.1940) "udostępniono ludności polskiej kino "Świt" przy ul. Zwierzynieckiej 1. W późniejszym okresie nazwę jego zmieniono na "Urania" i przeznaczono "tylko dla Niemców"".
Budynek kina "Świt" "z tysiącem miejsc na dole , na górze dwieście", z numerowanymi krzesłami, 1.VIII.1940 przeznaczono na siedzibę Filharmonii Generalnego Gubernatorstwa , kino istniało dalej.

Wychowanie dziewczynek i panien (koniec XIX/początek XX w.)

2008-07-13T16:44:00.019+02:00

Starczy wojny :) dziś wracamy do spokojnych czasów.

Ciągle na nowo czytam książkę "Maria i Magdalena", cóż dla mnie to jakby malutka encyklopedia Krakowa ( oczywiście bardziej dla kobiet) z początku wieku.

Tym razem post o małych kobietkach z większą dozą rękodzieła.

"Wszystkie dziewczynki musiały wówczas haftować, taki był nakaz epoki. Babcia wieczorami przy lampie czytywała im „Ogniem i mieczem”, niezgrabnie opuszczając bardziej ciekawe fragmenty, a panienki, garbiąc się okropnie, trwoniły czas, haftując te wszystkie strasznie drobnomieszczańskie przedmiociki, które później ginęły w otchłani przepastnych szuflad maminej komody.

Oprócz malowania, „twórczości literackiej” i robótek ręcznych – również grywały na fortepianie. (..) Granie gam w zimnym salonie należało do ciemnych i okropnych stron życia i równało się chodzeniu do spowiedzi i piciu tranu. (…)

Dziewczynki, chociaż nie chodziły do żadnej szkoły, (aby do domu nie sprowadzać chorób) i otrzymywały tak zwany „edukację domową”, zajęte były lekcjami więcej niż pół dnia.
Mama kładła duży nacisk na naukę obcych języków, w czym miała zresztą wielką rację. Od małego obie mówiły biegle po francusku i niemiecku, (uczyły się tez angielskiego).

Obie dziewczynki, wychowane w niezdrowej atmosferze zupełnej nieświadomości, która miała być specjalnym urokiem panienek z „dobrych domów”, wciąż głowiły się nad problemem skąd się biorą dzieci i w jaki sposób przychodzą na świat. (…) Strasznie obleśna angielska książeczka „Jak uświadamiać dzieci”, którą znalazły w jakiejś antykwarni, pomału naprowadziła je na ślad prawdy. „Your father, dear children, has a kind of a natural little pipe…” itd.

W owych czasach, kiedy nic nie brało się naturalnie, działy się pod tym względem ponure dramaty. Panny podróżujące z narzeczonym dostawały uremii, wstydząc się wyjść na stacji do "Fur Damen", o mało tego panieńskiego wstydu nie przepłacały życiem. (…) Dużo złego narobiło nazywanie kobiet „aniołami”. „Mój aniele” – mówili zakochani do swoich dziewczyn. Więc jakże „anioł” mógłby pójść do klozetki … (…) rzecz wprost nie do pomyślenia!

Owa czystość moralna szła zadziwiająco w parze z brudem fizycznym i „anielice„ nosiły czarne i brudne gorsety, nigdy się na noc nie myły, zatłuszczone włosy splatały w dwa grube warkocze i pewne swojej „czystości” klękały do wieczornego pacierza. Nieuświadamianie młodych dziewcząt z „dobrych domów”, które trwało aż do dnia ślubu, przynosiło najfatalniejsze urazy i wstręt do męża, ukryty głęboko pod słowem „obowiązek małżeński”, prześladował je prze całe życie. (…)

Do uświadomienia młodych panienek w latach 1912-15 przyczyniły się ogromnie pierwsze filmy. (…) z zapartym oddechem przeglądały się pierwszym filmom niemieckiej produkcji ze słynną Astą Nielsen.. Mama, która wyobrażała sobie kino jako coś w rodzaju latarni magicznej, byłaby chyba zemdlała z oburzenia, widząc te niesłychane pornografie, które się wówczas wyświetlało.

Rodzice prenumerowały dla panienek „Wieczory rodzinne” i „Przyjaciela dzieci” – świetnie redagowanego pisma młodzieżowego, gdzie drukowano powieści Dygasińskiego, Przyborowskiego, Gąsiorowskiego, Gomulickiego i innych znanych powieściopisarzy. Poza tym przychodził co tydzień tygodnik francuski pod tytułem „Petit Francais Illustre” i miesięcznik angielski dla dorastających panienek, który zwał się „Girls Own Paper”.
(Dorośli czytali : „Berlinen Leben”, krakowski „Czas” itd.) (…)

"Maria i Magdalena" - Magdalena Samozwaniec

Linkownia:

Rękodzieło

Przepiękne, bogato ilustrowane dawne książki rękodzielnicze (wszystkie ze strony www.gutenberg.org)

1. The Ladies Work Book , Containing Instructions In Knitting, Crochet, Point-Lace, etc. (robótki na drutach, szydełkiem, koronki itd.)

2. Handbook of Embroidery - podręcznik haftowania od A do Z.

3. Beeton's Book of Needlework - koronki, frywolitki igłą.

4.Encyclopedia of Needlework -  różnorakie robótki ręczne.

Czasopisma

Google books udostepniło parę stron z czasopisma "The Girl's Own Paper" .

A tutaj niektóre ilustracje z tej gazety:

Przykład fryzur (1912-13)

Zabawki i lalki (19212-13)

Kino - lata dziesiąte

Było już pokrótce kino lat dwudziestych, warto natomiast zbadać jeszcze wcześniejsze dzieje tej sztuki.

Asta Sofie Amalie Nielsen rzeczywiście była bardzo znaną aktorką (duńską, nie niemiecką! aczkolwiek występowała w kinie niemieckim!) tych czasów. Urodziła się ona w 1881 r. w Kopenhadze (zmarła w 1972). Była żoną duńskiego reżysera Urbana Gada, z którym i nakręciła większość swoich filmów. Nie przetrwała rozwoju kina dźwiękowego. Zwana była "Niemą muzą".

Warto tu przytoczyć jeszcze jeden cytat z "Marii i Magdaleny" M. Samozwaniec:

"Pamiętamy film z tą właśnie Astą Nielsen pod tytułem "Dziecinna wola" (nijak nie mogę znaleźć oryginalnego tytułu tego filmu - coś mi się wydaję, że to jest luźne tłumaczenie Samozwaniec). Treścią tego filmu było uwiedzenie przez "panicza" młodej służącej, która, ukazując się z coraz bardziej zaokrąglonym brzuszkiem, stacza się w końcu do rynsztoka, nieomal jak Ewa Pobratyńska z "Dziejów Grzechu".

Cóż, z pewnością to nie był film dla panien z "dobrego domu" :) .

Znalazłam na youtube, wyciętą scenę z filmu "Abyss"- "Przepaść". Asta Nielsen tutaj jako Magda Vang. Ten film to jej debiut. Streszczenie filmu na filmweb.pl. Jak znajdę więcej czas to napiszę więcej o tej aktorce (gdyż , jak widzę w polskim internecie nie jest o niej zbyt wiele).

O Charlie Chaplin'ie - najwybitniejszym komikiem tych czasów nie będę pisać.

Polecam natomiast obejrzeć pierwsze jego filmy na stronie intv.ru.

Bardzo znaną aktorką była Mary Pickford (Gladys Louise Smith). Na początku grała rozbrykane dziewczynki, później przeszła do bardziej poważnych ról. Wystąpiła w ponad 250 filmach. Warta odwiedzenie jest strona o niej www.marypickford.com.

o kinie w Krakowie - Tadeusz Eugeniusz Witkiewicz

C.D. N. (ten post będzie aktualizowany)

Dziś w okupowanym Krakowie

2008-07-12T18:18:00.005+02:00

12.VII. 1940

- Rozwiązano w GG Selbstschutz, formację policyjną rekrutującą się z Volksdeutschów. Część jej członków wcielono do Sondierdienstu.

o Volksdetschach na historycy.org

13.VII.1941

- Konspiracyjny zespół teatralny zwany "Studio 41" kierowany przez Tadeusza Staicha, wystawił "Wesele" S. Wyspiańskiego. Przed premierą członkowie zespołu złożyli kwiaty pod tablicą ku czci S.Wyspiańskiego" na pl.Mariackim, obok jego krypty na Skałce.

Wspomnienia Tadeusza Mariana Nowaka

- na początku lipca Kino "Appolo" z powrotem udostępniono ludności polskiej.

11.VII.1943
- Przed kościołami rozlepiono klepsydry o śmierci gen.Władysława Sikorskiego, które wzywały też do niezłomnej walki z okupantem.

13.VII.1943
- na ul. Podzamcze zastrzelony został przez członków ruchu oporu Ryszrad Fronlich z Sonderdienstu.

Początek końca w Krakowie

2008-07-09T23:25:00.007+02:00

Znów naszły mnie klimaty wojenne.... Śni mi się, myśli mi się, czyta mi się.... i wszystko z niedowierzaniem....

Początek końca....

6.IX.1939

" Około godz. 6 rano do Krakowa wkraczają oddziały niemieckie z korpusów 8 i 17 gen. piech. Ernsta Buscha (nie mylić z niemieckim komunistą, śpiewakiem i znanym aktorem Ernstem Buschem) i gen. piech. Wernera Kienitza, wchodzące w skład 14 armii dowodzonej przez gen. płka Wilhelma Lista. Wojskowe samochody i motocykle wjeżdżają do Rynku (później plac Adolfa Hitlera) ulicą Szewską, okrążają go, a żołnierze - dla potrzeb ekipy filmowej - rozdają dzieciom cukierki..."

"To jest Kraków mości książę" Mieczysław Czuma, Michał Koziół, Leszek Mazan

Więcej o zbrodniarzach: Wilhelm List Ernst Busch -wiki

"Do Krakowa, dawnej stolicy Polski, wojna dotarła już w pierwszym dniu jej trwania. Miasto zostało zbombardowane (dworzec, koszary, lotnisko), a w walce powietrznej zginął pilot, kpt. Mieczysław Medwecki. W dniu 6 września do opuszczonego przez władze cywilne miasta wkroczyły pierwsze oddziały Wehrmachtu. W dniu 12 października 1939 roku Hitler wydał dekret, na mocy którego z części ziem okupowanych (województwa: krakowskie, kieleckie, zachodnia część lwowskiego, wschodnia łódzkiego, i znacznej części warszawskiego) utworzył Generalne Gubernatorstwo ze stolicą w Krakowie. W dniu 26 października, generalny gubernator dr Hans Frank proklamował przejęcie pełni władzy cywilnej nad terytorium zamieszkanym przez około 12 milionów ludzi."

"Książka Pielgrzym"

"Około południa od zachodu nadciągnęły zwarte kolumny Wehrmachtu. Po ulicach zaraz zaczęły krążyć uzbrojone piesze patrole. W godzinach popołudniowych na murach miasta pojawiły się pierwsze obwieszczenia najeźdźcy. Jedno z nich wzywało ludność do natychmiastowego oddania broni i amunicji oraz groziło karą śmierci za wrogie działanie przeciw wojsku niemieckiemu i akty sabotażu. Drugie ustanawiało godzinę policyjną tj. zakaz opuszczania domów i chodzenia po ulicach w godzinach od 18:30 wieczór do 5 rano."

Tadeusz Wroński "Kronika okupowanego Krakowa"

Rozmowa o okupowanym Krakowie z badaczem dziejów Krakowa, profesorem UJ Andrzejem Chwalbą.

Zdjęcie - Trzej policjanci niemieccy wciągają na maszt flagę III Rzeszy na Zamku Królewskim w Krakowie.

Ernst Busch (drugi od lewej) i inni oficerowie ( gen. Hermann Hoth drugi z prawej) podczas narady. Zdjęcia wzięte ze strony z Narodowego Archiwum Cyfrowego.

Inne zdjęcia z początków okupacji Krakowa